I. LÝ THUYẾT
1. Cách giải thích nghĩa của từ
* Khái niệm
− Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ,...) mà hình thức ngữ âm của từ biểu thị.
− Giải thích nghĩa của từ là cách làm sáng tỏ nội dung ý nghĩa của một từ ngữ để người đọc, người nghe hiểu đúng và đầy đủ về từ đó trong một ngữ cảnh cụ thể.
* Một số cách giải thích nghĩa của từ
− Giải thích bằng cách nêu khái niệm mà từ biểu thị.
− Giải thích trực quan.
− Giải thích bằng cách đặt từ cần giải thích trong một câu cụ thể nhằm xác lập ngữ cảnh sử dụng.
− Giải thích bằng bằng các từ đồng nghĩa, trái nghĩa.
− Giải thích bằng cách giải nghĩa các thành tố tạo nên từ đó.
2. Cách trình bày tài liệu tham khảo trong một báo cáo nghiên cứu
* Mục đích
Người viết báo cáo nghiên cứu cần thông tin đầy đủ về các tài liệu mà mình đã tham khảo để:
− Bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ của tác giả những tài liệu đó.
− Giúp nội dung báo cáo thêm thuyết phục.
* Cách trình bày
− Tài liệu tham khảo thường được lập thành danh sách (danh mục), đặt ở cuối báo cáo; sắp xếp họ tên tác giả (hoặc tên tài liệu) theo thứ tự chữ cái trong bảng chữ cái.
− Thông tin về mỗi tài liệu tham khảo gồm có: Tác giả, năm xuất bản, tên tài liệu, nhà xuất bản, địa điểm xuất bản. Nếu tài liệu tham khảo là bài báo thì cần nêu thêm tên tạp chí và số của các trang có bài báo.
II. THỰC HÀNH
1. Từ già trong các ngữ cảnh sau mang nghĩa gì? Hãy giải thích nghĩa của từ già theo những cách khác nhau mà em biết.
a. Tôi đã chứng kiến một người nghệ nhân già, chơi đàn hết nửa thế kỉ, một buổi tối ngồi nghe con gái đọc "Kiều": "Trong như tiếng hạc bay qua/ Đục như tiếng suối mới sa nửa vời"... (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
b. Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó đã là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng. (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
c. Càng thấy anh đứng yên, họ càng được ngắm, và càng cho là anh muốn pha trò như thế, nên anh cười già! (Nguyễn Công Hoan)
* Trả lời
− Giải thích nghĩa của từ "già" trong các ngữ cảnh:
+ "Người nghệ nhân già":
+ "Rừng già":
++ Nghĩa: Chỉ những khu rừng nguyên sinh, rừng đã tồn tại từ rất lâu đời, có nhiều cây to, cổ thụ và hệ sinh thái phát triển ổn định.
++ Sắc thái: Gợi lên sự hùng vĩ, thâm nghiêm, bí ẩn và sức sống mãnh liệt của thiên nhiên đại ngàn.
+ "Anh cười già":
++ Nghĩa: Ở đây "già" mang nghĩa là quá mức bình thường, tiếp tục làm một việc gì đó quá lâu hoặc quá đà so với cần thiết.
++ Sắc thái: Thể hiện sự quá trớn, cười thêm, cười mãi không thôi để hưởng ứng hoặc duy trì một trạng thái nào đó.
− Giải thích nghĩa của từ già theo những cách khác nhau:
+ Chỉ giai đoạn phát triển của sinh vật (Ngược với "non").
+ Chỉ sự dày dạn, kinh nghiệm (Nghĩa bóng).
+ Chỉ số lượng (Vượt quá một định mức nào đó).
+ ...
2. Hãy giải thích nghĩa của từ say (hoặc yếu tố say trong từ phức) trong các câu sau và cho biết trong mỗi trường hợp, từ được sử dụng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển.
a. Người yêu cảnh, vào những lúc trời đất mang mang như vậy, khoác một cái áo lông, ngậm một ống điếu, mở cửa đi ra ngoài tự nhiên thấy một cái thú giang hồ êm ái như nhung và không cần uống rượu mạnh cũng nghe như lòng mình say sưa một cái gì đó − có lẽ là sự sống! (Vũ Bằng)
b. Ngoài đường, người ta cũng không còn bị choá mắt hay say lòng vì những áo nhung trơn mướt, những giày kinh xoè cánh phượng bay hay những dải khăn "san" khép biết lựa màu bay đùa trước gió như thể tơ trời vậy. (Vũ Bằng)
c. Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó đã là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng. (Hoàng Phủ Ngọc Tường)
d. Đàn bà không có men như rượu cũng làm người say. Và hắn say thị lắm. (Nam Cao)
* Trả lời
− "Lòng mình say sưa một cái gì đó".
+ Nghĩa của từ "say":
+ Loại nghĩa: Nghĩa chuyển.
− "... không còn bị choáng mắt hay say lòng vì những áo nhung trơn mướt...".
+ Nghĩa của từ "say": Chỉ sự bị cuốn hút, quyến rũ mạnh mẽ bởi vẻ đẹp bên ngoài. Tâm trí bị mê hoặc, không thể rời mắt hoặc không thể cưỡng lại sự hấp dẫn đó.
+ Loại nghĩa: Nghĩa chuyển.
− "Dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài...".
+ Nghĩa của từ "say": Chỉ trạng thái tình cảm nồng nàn, tha thiết và hết mình.
+ Loại nghĩa:
− "Đàn bà không có men như rượu cũng làm người say. Và hắn say thị lắm.".
+ Nghĩa của từ "say":
++ Chữ "say" thứ nhất: Sự tác động mạnh mẽ của người phụ nữ đối với đàn ông, tương đương với sức mạnh của men rượu.
++ Chữ "say" thứ hai: Trạng thái si mê, khao khát và bị ám ảnh hoàn toàn bởi một người phụ nữ (Thị Nở).
+ Loại nghĩa: Nghĩa chuyển.
3. Hãy trình bày và sắp xếp lại các tài liệu tham khảo dưới đây cho đúng.
4. Tìm và sắp xếp 5 − 10 tài liệu tham khảo (bài viết, sách nghiên cứu,...) phục vụ cho báo cáo nghiên cứu về nội dung và nghệ thuật trong Truyện Kiều của Nguyễn Du.
