Lo

Sinh sản sinh dưỡng

Là sự tạo thành một cơ thể mới trọn vẹn từ bất kỳ một phần nào đấy của cơ thể cây "mẹ", hiện tượng nầy gọi là quá trình tái sinh và là hiện tượng phổ biến ở thực vật; cả sự phân đôi ở những cơ thể đơn bào cũng được xem là hình thức sinh sản sinh dưỡng.

Trong sự sinh sản sinh dưỡng, những đặc tính của cây mẹ đều được truyền lại cho các thế hệ con cái. Trong khi đó, con cái được sinh ra từ hột không phải luôn luôn lặp lại những tính chất của các dạng cha mẹ mà thường rất biến đổi; nhiều đặc tính có giá trị của loài có thể bị mất đi trong khi sinh sản bằng hột. Vì lẽ đó mà hiện nay trong nông nghiệp, trong trồng cây ăn quả và trong nghề trồng hoa, sinh sản sinh dưỡng được áp dụng rộng rãi. Người ta lợi dụng những khả năng của sinh sản sinh dưỡng để tạo cây mới nhanh chóng và để giữ được phẩm chất của cây.

Các hình thức sinh sản sinh dưỡng trong tự nhiên

* Bằng sự chia cắt cơ quan dinh dưỡng mẹ: Hình thức nầy phổ biến ở thực vật bậc thấp như tảo, cơ thể đơn bào như tảo lục Chlamydomonas thì từ một tế bào ban đầu sẽ phân chia thành 2, 4, 8, 16 … tế bào, tảo đa bào dạng sợi như Oscillatoria thì sinh sản bằng tảo đoạn.

Ở thực vật có hoa, hình thức nầy rất đa dạng và đôi khi quan trọng hơn sự sinh sản bằng hột. Trường hợp đơn giản nhất, các cành của cây gỗ, cây bụi hay cây thân cỏ nằm sát mặt đất, thân ngầm, hành, các chồi phụ đều có khả năng sinh rễ đâm chồi trong sự sinh sản sinh dưỡng .

* Bằng thân bò: ở các mắt thân nơi giáp với đất sẽ hình thành nên rễ bất định, chồi nách sẽ phát triển mọc thành nhánh thẳng đứng lên; lóng của thân bò có thể chết hoặc bị cắt đứt nhưng chồi mới được hình thành vẫn sống độc lập. Gặp ở rau má (Centella), rau dệu (Alternanthera), cỏ lá gừng (Axonopus) đâm rễ mọc tràn lan, lâu ngày phần già ở giữa chết đi phóng thích ra rất nhiều cây con. Nhiều loài có thể đứt đoạn ra từ trước và nhánh mọc rễ sau mà vẫn sống như cỏ thủy sinh Hydrilla, cỏ kim ngư (Ceratophyllum), lục bình (Eichhornia) …

Một số hình thức sinh sản sinh dưỡng tự nhiên ở thực vật

* Bằng nhánh đặc biệt

- Ngó / nhánh dài ở nhiều thân có hay không có lá bò trên mặt đất bằng những lóng dài, xa xa trên thân nầy mọc cho ra nhiều lóng ngắn với mắt (đốt) mọc rễ và chồi nách mọc thành cây thẳng đứng lên. Nhánh đặc biệt đó được gọi là ngó; gặp ở húng lũi (Menthaaquatica var. crispa), lá lốt (Piper lolot), họ Sen (Nymphaeaceae), cát đằng (Thunbergia grandiflora) … Nhánh dài có thể là nhánh ngầm và được gọi là drageons; gặp ở cỏ ống, cỏ cựa gà (Panicum repens) cho rất nhiều nhánh ngầm sinh ra thân khác rất mau lẹ, rau giấp cá (Houttuynia cordata) cũng nhảy rất mau nhờ drageons.

- Nhánh ngắn như cỏ chỉ (Cynodon dactylon) khi gặp đất tốt mọc rất mau và trên ngọn nhánh nảy sanh ở một mắt rất nhiều chồi nách và chồi bất định, khi gặp đất là mỗi mắt ấy có thể cho ra rất nhiều thân khác.

* Sinh sản bằng các cơ quan đặc biệt

- Thân rễ / căn hành thường gặp ở cỏ đa niên; trên thân ngầm mọc rễ mang các vẩy lá tại các mắt, nơi đó các mầm chồi sẽ cùng với rễ phát triển thành cây con mới. Ví dụ cỏ tranh (Imperatacylindrica), cỏ gà (Cynodon dactylon), các cây họ Củ dong (Marantaceae), họ Gừng (Zingiberaceae) …

- Thân củ và củ có nhánh ngầm phát triển thành củ sau khi rời khỏi thân mẹ sẽ mọc mau lẹ như cỏ cú (Cyperus rotundus), huỳnh tinh (Maranta esculenta - Marantaceae), năng (Eleocharis tuberosa), khoai tây, khoai ngọt, khoai từ (Dioscorea), khoai lang (Ipomoea batatas) … cũng là những "củ" để sinh sản sinh dưỡng.

- Hành là hình thức sinh sản của các loại thân cỏ một năm, từ kẽ các vảy mọng nước của thân sẽ mọc cho ra một hành con; gặp ở họ Hành (Liliaceae), họ Thủy tiên (Amaryllidaceae).

- Miên hành là nhánh ngắn chứa chất dinh dưỡng và được các vảy (lá) bao bọc, sẽ phát triển thành cây mới khi thời tiết thuận hợp như ở Utricularia, Myriophyllum, Hydrocharis …

- Chồi rễ/chồi thân khi cá thể mới phát triển từ chồi phụ trên rễ hoặc ở gốc thân. Ví dụ cây con sẽ mọc từ gốc cây mía để cho mùa sau. Hình thức nầy phổ biến ở thực vật.

- Truyền thể hay cầu hành hoặc tép, là những nhánh ngắn mà lá phù to thành củ. Cầu hành có thể mọc ở:

+ Nách lá: tỏi với mỗi tép tỏi là một cầu hành, rau trai (Commelina) cũng tương tự.

+ Trên lá: như ở lá trường sinh (Kalanchoe), cây thuốc bỏng (Bryophyllum calicinum), thu hải đường (Begonia), liên đài (Cotyledon glauca) có truyền thể ở trên lá hay ở kẽ các răng lá.

+ Cầu hành mọc trên phát hoa hay trên hoa gọi là sobole. Ở Globba có một khối tròn trắng mọc ở nách mỗi lá hoa; ở Cyperus alternifolius trồng làm kiểng, nách lá hoặc cho ra cầu hành hoặc cho ra hoa.

• Phù hợp với chuyển động tự nhiên của nhiều thiết bị:
  • Nhiều máy móc và thiết bị trong đời sống (quạt, máy giặt, máy bơm nước, máy khoan...) đều hoạt động dựa trên chuyển động quay.
• Hiệu suất cao, dễ điều khiển:
  • Động cơ quay có hiệu suất làm việc cao và đã được phát triển rất lâu, công nghệ ổn định, dễ chế tạo và điều khiển.
• Kích thước nhỏ gọn và bền bỉ:
  • Động cơ quay thường nhỏ gọn, độ bền cao, dễ lắp ráp trong các thiết bị điện gia dụng.
• Dễ chuyển đổi thành chuyển động tịnh tiến:
  • Có thể dễ dàng kết hợp với cơ cấu cơ khí (như cam, trục vít – me đai ốc) để tạo ra chuyển động tịnh tiến khi cần.

Lợi ích của việc sử dụng đèn huỳnh quang:

1. Tiết kiệm điện năng:
2. • Đèn huỳnh quang tiêu thụ ít điện hơn so với đèn sợi đốt, giúp tiết kiệm chi phí tiền điện.
3. Tuổi thọ cao:
4. • Thường có tuổi thọ dài hơn (có thể lên đến 7.000 - 15.000 giờ), giúp giảm tần suất thay thế.
5. Ánh sáng dịu và đều:
6. • Phù hợp với môi trường học tập vì ánh sáng trắng, ít chói và tỏa đều, giúp bảo vệ mắt.
7. Ít tỏa nhiệt:
8. • Đèn huỳnh quang ít phát ra nhiệt hơn so với đèn sợi đốt, giúp không gian lớp học mát hơn.

Hạn chế của việc sử dụng đèn huỳnh quang:

1. Chứa thủy ngân:
2. • Bên trong đèn có chứa một lượng nhỏ thủy ngân, nếu bị vỡ sẽ gây hại cho sức khỏe và môi trường.
3. Khởi động chậm và có thể nhấp nháy:
4. • Một số loại đèn huỳnh quang có thể chớp tắt khi bật lên hoặc trong quá trình sử dụng, gây khó chịu.
5. Cần thiết bị phụ trợ:
6. • Cần có chấn lưu (ballast) để khởi động và ổn định dòng điện, khiến việc lắp đặt phức tạp hơn.
7. Khó xử lý sau khi hỏng:
8. • Do chứa thủy ngân và các linh kiện đặc biệt, việc tiêu hủy không đúng cách có thể gây ô nhiễm môi trường.

1. Giảm chất độc hạiMùn cưa tươi có thể chứa nhựa cây, tannin hoặc hợp chất độc, gây hại cho rễ cây.Quá trình ủ giúp vi sinh vật phân hủy các chất này, làm mùn cưa an toàn hơn.

2. Phân giải lignin và xenlulozơMùn cưa chứa lignin và xenlulozơ khó phân hủy → cây khó hấp thu dinh dưỡng.Vi sinh vật sẽ phân hủy các chất này, tạo ra chất hữu cơ dễ tiêu hơn cho cây.

3. Cân bằng độ pH và cải thiện cấu trúcMùn cưa tươi thường có pH không phù hợp (quá axit).Ủ giúp cân bằng pH, tạo giá thể tơi xốp, thoáng khí, giữ ẩm tốt.

4. Tránh hiện tượng “cạnh tranh dinh dưỡng”Mùn cưa chưa ủ có thể hút hết đạm trong đất để nuôi vi sinh vật hoang dã → cây thiếu chất.Ủ trước sẽ giảm mất đạm, tránh cây bị còi cọc.

Tóm lại: Việc ủ mùn cưa với vi sinh giúp khử độc, phân giải chất khó tiêu, ổn định pH và tạo ra giá thể an toàn, giàu dinh dưỡng, hỗ trợ cây phát triển tốt. có đúng ko ạ?

Mùn cưa cần được ủ với chế phẩm vi sinh vật trước khi dùng làm giá thể để phân giải các chất khó tiêu, loại bỏ độc tố, tránh mất dinh dưỡng, đồng thời tạo giá thể sạch, giàu mùn, an toàn cho cây phát triển.