I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
LỜI TRỐNG ĐỒNG NGỌC LŨ
Nguyễn Việt Chiến
Thức dậy dưới lớp lớp phù sa châu thổ
Những người đàn bà giã gạo chày đôi trên mặt trống đồng
Đất nước tôi
Qua đêm thẳm mọc lên dáng hình cây lúa như ngàn tia nắng ban mai…
Cuồn cuộn trên sông, trên bể
Những chiến binh gồng mình chèo thuyền trên mặt trống đồng
Đất nước tôi qua đêm dài trận mạc
Dựng lên vạn mũi tên đồng như muôn vàn tia chớp
không chịu khuất phục…
Cuộn bay theo vũ điệu mặt trời, mặt trăng
Những con chim Lạc, chim Công trên mặt trống đồng
Đất nước tôi
Núi sông huyền ảo như dáng người vũ nữ
Thắp lên bản nhạc của khát vọng thanh bình bao đời…
Trầm hùng dòng nhạc khí
Những người mặc áo lông chim đang múa trên mặt trống đồng
Đất nước tôi
Qua đêm trường nô lệ còn vẳng tiếng khóc Mỵ Châu
dọc chân trời lông ngỗng
Buốt nhức thành Cổ Loa mối tình vô thuỷ vô chung…
Khi tất cả từng bị lấp vùi trong đất
Khi tất cả từng bị lãng quên trong đất
Rời tất cả lại thức dậy sau ngàn năm quật khởi
Trong tiếng trống đồng Ngọc Lũ
Đất nước tôi.
(Dẫn theo https://nhandan.vn/loi–trong–dong–ngoc–lua–post634147.html ngày 03/02/2021)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Nêu dấu hiệu xác định thể thơ của văn bản trên.
Câu 2. Chỉ ra những hình ảnh góp phần làm nổi bật hình tượng đất nước trong đoạn thơ:
Cuồn cuộn trên sông, trên bể
Những chiến binh gồng mình chèo thuyền trên mặt trống đồng
Đất nước tôi qua đêm dài trận mạc
Dựng lên vạn mũi tên đồng như muôn vàn tia chớp
không chịu khuất phục…
Câu 3. Phân tích hiệu quả của phép điệp cụm từ “đất nước tôi” trong văn bản.
Câu 4. Việc đưa các yếu tố văn hoá – lịch sử vào văn bản góp phần khắc hoạ hình tượng “đất nước” ở những phương diện nào?
Câu 5. Hai ngữ liệu sau đây có những điểm tương đồng nào về ý nghĩa?
…Khi tất cả từng bị lãng quên trong đất
Rồi tất cả lại thức dậy sau ngàn năm quật khởi
Trong tiếng trống Ngọc Lũ…
(Lời trống đồng Ngọc Lũ – Nguyễn Việt Chiến)
Và:
Trống đồng sau lớp đất vùi
Vẫn ban mai một mặt trời đang lên...
(Trống đồng trên đất đai truyền thuyết – Hoàng Hữu – baophutho.vn)
Câu 1: Dấu hiệu xác định thể thơ
Văn bản được viết theo thể thơ tự do.
Dấu hiệu: Số chữ trong các dòng thơ không bằng nhau (có câu ngắn, câu dài), các khổ thơ có số dòng không cố định, nhịp điệu linh hoạt theo cảm xúc của tác giả.
Câu 2: Hình ảnh làm nổi bật hình tượng “đất nước”
Trong đoạn thơ thứ hai, hình tượng đất nước được khắc họa qua các hình ảnh:
- Chiến binh gồng mình chèo thuyền: Biểu tượng cho sức mạnh chinh phục biển cả và ý chí quật cường của cha ông.
- Đêm dài trận mạc: Gợi nhắc lịch sử chống ngoại xâm gian khổ, bền bỉ.
- Vạn mũi tên đồng / muôn vàn tia chớp: Hình ảnh ẩn dụ cho sức mạnh quân sự, sự nhạy bén và tinh thần chiến đấu mạnh mẽ.
- Không chịu khuất phục: Khẳng định phẩm chất hiên ngang, bất khuất của dân tộc.
Câu 3: Hiệu quả của phép điệp cụm từ “đất nước tôi”
Việc lặp lại cụm từ "đất nước tôi" ở mỗi khổ thơ mang lại những hiệu quả nghệ thuật sâu sắc:
- Về cấu trúc: Tạo nhịp điệu liên hoàn, kết nối các mạch cảm xúc từ quá khứ đến hiện tại, làm cho bài thơ như một bản nhạc trầm hùng.
- Về nội dung: Nhấn mạnh niềm tự hào, sự gắn bó máu thịt và ý thức chủ quyền thiêng liêng của tác giả đối với Tổ quốc.
- Về biểu cảm: Khẳng định tình yêu tha thiết, sự trân trọng đối với những giá trị văn hóa, lịch sử trường tồn của dân tộc qua hình ảnh chiếc trống đồng.
Câu 4: Các phương diện của hình tượng “đất nước” qua yếu tố văn hóa – lịch sử
Việc đưa các yếu tố văn hóa (trống đồng, chim Lạc, vũ nữ, áo lông chim) và lịch sử (trận mạc, thành Cổ Loa, Mỵ Châu, ngàn năm nô lệ) giúp khắc họa đất nước ở nhiều khía cạnh:
- Bề dày lịch sử: Một đất nước trải qua nhiều thăng trầm, từ những ngày đầu dựng nước, giữ nước đến những giai đoạn đau thương (nô lệ, mất mát).
- Chiều sâu văn hóa: Một đất nước có nền văn minh lúa nước lâu đời, có đời sống tinh thần phong phú, tài hoa và đầy khát vọng thanh bình.
- Sức sống mãnh liệt: Một đất nước luôn hồi sinh, "thức dậy" và "quật khởi" dù bị vùi lấp bởi thời gian hay sự xâm lược.
Câu 5: Điểm tương đồng về ý nghĩa giữa hai ngữ liệu
Cả hai đoạn thơ đều gặp nhau ở những điểm sau:
- Sự hồi sinh từ lòng đất: Trống đồng (biểu tượng của tinh hoa dân tộc) dù có lúc bị "lấp vùi", "lãng quên" dưới lớp đất sâu nhưng không bao giờ mất đi.
- Sức sống trường tồn: Khẳng định giá trị văn hóa và tinh thần dân tộc luôn bền bỉ, mạnh mẽ. Khi gặp điều kiện thuận lợi, nó sẽ "thức dậy", tỏa sáng như "mặt trời đang lên".
- Niềm tin vào tương lai: Cả hai đều thể hiện cái nhìn lạc quan, tin tưởng vào sự trỗi dậy và phát triển huy hoàng của đất nước dựa trên nền tảng cội nguồn vững chắc.