(4,0 điểm) Đọc văn bản và thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:
Thổn thức gió đồng
(Dương Giao Linh)
Lược một đoạn: Truyện là dòng kí ức của cậu bé tên Lâm, Lâm không sinh ra ở làng nhưng lớn lên ở làng – một vùng ốc đảo hoang vắng với vẻ đẹp nguyên sơ, bình dị. Làng của Lâm trải qua những xáo trộn trong thời kì phát triển kinh tế, dẫn đến nhiều bất ổn... Dì Lam là dì ruột của Lâm, vì thương mẹ mà dì phải chia tay với người mình yêu để lấy chồng gần (một ông chủ xưởng đóng tàu thuyền), làm dâu được một năm thì dì xách quần áo bỏ về làng vì không thể sống với con người độc ác đó. Người làng bàn tán. Sau đó, dì Lam bỏ đi biệt xứ.
[...] Tôi trở lại với ruộng đồng, nơi những mảnh ruộng ít ỏi còn lại một năm hai vụ gieo cấy. Người làng tôi từ những người nông dân chỉ biết cấy lúa và trồng rau giờ đi làm thợ xây và làm thuê cho dự án. Cuộc sống bớt lam lũ và cơ cực hơn. Nhưng sao tôi vẫn thấy đầy bất an khi đi giữa làng quê mình tiếng còi xe và nhạc băng ầm ĩ thay cho những lời hát ru con mỗi buổi trưa hè. [...]
Mẹ tôi đêm nào cũng đóng cửa ngồi tết chổi rơm đến muộn. Sớm mai mang ra chợ bán cũng đủ tiền mua thức ăn qua ngày. Tôi thương đôi bàn tay gầy rặt những xương của mẹ. Qua những vụ mùa mà vẫn còn vương mùi rơm rạ. Những ngôi nhà trong làng đã khang trang, không khí khác trước nhiều lắm. Còn trong ngôi nhà tôi, mọi thứ dường như vẫn thế. Vẫn không gian bình lặng và an yên, như mạch nước ngầm âm ỉ chảy. […]
Tiếng dép lẹp kẹp dừng trước khoảng sân ngập nắng:
– Lâm!
Tôi ngẩng đầu lên. Trước mặt tôi là người đàn bà mảnh khảnh, hai gò má nhô cao lưa thưa những đốm tàn nhang. Đôi mắt to đen nhìn tôi.
Tôi thảng thốt:
– Dì Lam!
Dì đứng đó, không chạy lại xoa đầu tôi như ngày bé nữa. Có lẽ vì tôi đã cao lớn lắm rồi. Giờ dì không còn coi tôi như một thằng bé buổi sáng dì dắt ra đồng bắt cua, đêm đêm ôm vào lòng đọc truyện cho nghe nữa. Sau mấy phút ngỡ ngàng tôi mới nhận ra đứng cạnh dì là một bé gái mặc áo hoa đỏ, thắt hai bím nơ xinh xắn đang tròn xoe mắt nhìn vào tôi.
– Chào anh Lâm đi con!
Con bé ôm hai chân mẹ. Dì Lam bế nó lên, thơm thơm vào má con rồi quay ra tôi. Giọng dì chầm chậm nhưng rõ từng từ, giống như cái đêm tôi gặp dì ngoài cánh đồng:
– Dì sinh em trong Nam đấy. Tên nó là Cải, hoa cải bên sông làng mình đấy Lâm!
Tôi cười với Cải. Dì đặt tên em nghe cũng buồn quá. Tôi dẫn dì ra giếng, kéo gàu nước đổ vào chậu thau. Dì Lam vốc nước rửa mặt rồi rửa cho Cải. Tôi không hỏi dì về năm tháng đã qua. Nhìn dì vui với đứa con gái là tôi biết dì vui vẻ lắm. Mẹ tôi vẫn bảo, cá chuối đắm đuối vì con. Đời người đàn bà chẳng gì bằng đứa con mình dứt ruột đẻ ra. Nó là tương lai, là lẽ sống của cả đời người đàn bà. Đàn bà bất hạnh nhất không phải là người đàn bà không được chồng thương yêu mà là người đàn bà không con.
Mẹ đã nghe tin dì Lam về từ đầu làng nên dáng vẻ tất tả. Quẳng quang gánh trên vai xuống:
– Dì Lam đâu?
Dì nhìn mẹ. Vẫn đôi mắt to đen bình thản và an vui như nhìn tôi ban nãy. Bao năm rồi tưởng những nỗi giận dì vẫn còn chưa nguôi ngoai trong lòng mẹ. Tưởng những nỗi xấu hổ vì có đứa em gái bỏ chồng rồi bỏ cả làng mà đi vẫn còn khiến mẹ không muốn nhìn mặt dì. Vậy mà... mẹ khóc.
Tôi lớn lên chứng kiến bao nhọc nhằn trên vai mẹ mà chưa lần nào thấy mẹ khóc. Chỉ những mất mát mới làm mẹ rơi nước mắt. Còn giờ đây? Là niềm vui đấy chứ? Sao mẹ khóc? Tôi chạy đến đặt tay lên vai mẹ. Mẹ ngồi xuống thềm, đầu cúi xuống, quệt ngang tay áo. Dì Lam lại gần ôm vai mẹ. Hình như dì không khóc. Đôi mắt dì vẫn bình thản như thế. Từ cái ngày dì quỳ trước mặt bà ngoại xin bà tha tội nhưng nhất quyết không trở lại nhà chồng.
Tháng năm có thể khiến con người ta tiều tụy đi, yếu mòn đi. Nhưng tháng năm lại khiến ý chí của con người ta can trường và bền bỉ. Khi đã đi qua được những nỗi đau, những mất mát lớn nhất của cuộc đời thì ắt hẳn sẽ không có gì khiến con người ta mềm yếu nữa. Nhưng có lẽ cái mất mát lớn nhất ấy là trái tim kia đã đanh chắc lại, ít cảm xúc hơn, như một cách để tự vệ, để không bị tổn thương thêm bất cứ lần nào nữa.
Tôi nhớ dì Lam của tôi những ngày ngồi chong đèn viết thơ và truyện gửi đăng báo. Dì Lam lúc ấy với mái tóc dài luôn được tết gọn gàng. Đôi mắt trong veo nhìn mà cứ như đang cười. Đó là những tháng năm đẹp nhất của dì. Giờ, đi qua thời con gái dì vẫn giữ được thần thái trong ánh mắt. Đó là ánh mắt của người đàn bà đã trải người, đã thấu hiểu sự đời nên bình tâm trước mọi cái. Ông ngoại tôi vẫn bảo, chỉ cần cái tâm mình an yên, thanh thản là mọi thứ sẽ xuôi hết. Tôi tin cái tâm của dì Lam tôi đã an.
Tôi dỗ em Cải, bế em ra ngoài vườn.
(In trong tập “Thổn thức gió đồng”, Nhiều tác giả, NXB Hội Nhà văn, 2021, tr.274 – 276)
* Chú thích: Tác giả Dương Giao Linh tên thật là Vũ Thị Quỳnh Giao, là hội viên Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Quảng Ninh. Sáng tác của nhà văn là những cảm nhận, suy tư về cuộc sống, về con người và những biến động của thời cuộc... qua đó chuyển tải những triết lí nhân sinh sâu sắc.
Câu 1. Chỉ ra dấu hiệu để xác định ngôi kể trong đoạn trích trên.
Câu 2. Liệt kê các chi tiết cho thấy sự thay đổi của làng quê nơi nhân vật “tôi” sống.
Câu 3. Phân tích tác dụng của 01 biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu văn sau: “Tháng năm có thể khiến con người ta tiều tụy đi, yếu mòn đi. Nhưng tháng năm lại khiến ý chí của con người ta can trường và bền bỉ.”.
Câu 4. Phân tích sự phù hợp của điểm nhìn trần thuật trong việc thể hiện chủ đề của đoạn trích.
Câu 5. Cuộc sống ở nhiều vùng nông thôn hiện nay đã và đang thay đổi như vùng quê của nhân vật “tôi”. Anh/chị suy nghĩ như thế nào về vấn đề trên? (trả lời trong khoảng 5 – 7 dòng)
Dưới đây là gợi ý trả lời hai câu nghị luận của bạn:
Câu 1 (2,0 điểm): Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” trong đoạn trích
Trong đoạn trích, diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” được thể hiện tinh tế qua từng cung bậc cảm xúc. Ban đầu, “tôi” mang trong mình cảm giác hồi hộp, lo lắng, thậm chí có phần tự ti trước hoàn cảnh hoặc sự kiện đang diễn ra. Những suy nghĩ, trăn trở nội tâm khiến “tôi” trở nên nhạy cảm với mọi thay đổi xung quanh. Khi đối diện với sự vật, sự việc hoặc con người có ý nghĩa đặc biệt, tâm trạng “tôi” chuyển sang bối rối, xen lẫn niềm vui và sự xúc động. Đặc biệt, khi nhận ra giá trị của những điều giản dị, gần gũi, “tôi” cảm thấy hạnh phúc, biết ơn và trân trọng hơn cuộc sống. Diễn biến tâm trạng ấy không chỉ phản ánh chiều sâu nội tâm mà còn cho thấy sự trưởng thành, thức tỉnh trong nhận thức của nhân vật. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp về sự trân trọng những điều bình dị, về giá trị của cảm xúc chân thành trong cuộc sống.
Câu 2 (4,0 điểm): Nghị luận (khoảng 600 chữ) về văn hóa ứng xử nơi công cộng của thế hệ trẻ ngày nay
Trong xã hội hiện đại, văn hóa ứng xử nơi công cộng là thước đo quan trọng đánh giá ý thức và nhân cách của mỗi con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong những ngày cả nước tưng bừng kỉ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng ta càng tự hào về truyền thống dân tộc, càng nhận thấy rõ hơn vai trò của văn hóa ứng xử trong việc xây dựng hình ảnh con người Việt Nam văn minh, hiện đại.
Tuy nhiên, bên cạnh những câu chuyện đẹp về lòng yêu nước, sự đoàn kết, vẫn còn không ít hành vi ứng xử thiếu văn hóa nơi công cộng. Đó có thể là việc chen lấn, xô đẩy ở nơi đông người; nói chuyện lớn tiếng, thiếu tôn trọng không gian chung; xả rác bừa bãi, phá hoại của công; hay thậm chí là những hành động thiếu lịch sự trên mạng xã hội. Những hành vi ấy không chỉ làm xấu đi hình ảnh cá nhân mà còn ảnh hưởng đến cộng đồng, gây mất trật tự, văn minh nơi công cộng.
Từ trải nghiệm cá nhân, tôi nhận thấy rằng, mỗi người trẻ đều có thể góp phần xây dựng văn hóa ứng xử tốt đẹp bằng những hành động nhỏ nhưng ý nghĩa. Đó là việc xếp hàng trật tự khi mua vé, giữ gìn vệ sinh chung, nói lời cảm ơn, xin lỗi đúng lúc, hay đơn giản là mỉm cười thân thiện với người xung quanh. Những hành động ấy, dù nhỏ bé, nhưng lại lan tỏa giá trị tích cực, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, lịch sự.
Văn hóa ứng xử nơi công cộng không chỉ thể hiện trình độ nhận thức mà còn là biểu hiện của lòng tự trọng và trách nhiệm với cộng đồng. Thế hệ trẻ ngày nay cần nhận thức rõ rằng, mỗi hành động, lời nói của mình đều góp phần tạo nên diện mạo xã hội. Việc giữ gìn và phát huy văn hóa ứng xử không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là niềm tự hào của mỗi người Việt Nam.
Để xây dựng văn hóa ứng xử nơi công cộng, ngoài ý thức tự giác của mỗi cá nhân, rất cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc giáo dục, nhắc nhở, xây dựng các chuẩn mực ứng xử phù hợp. Chỉ khi mỗi người trẻ đều ý thức được vai trò của mình, chúng ta mới có thể xây dựng một môi trường sống lành mạnh, văn minh, góp phần khẳng định vị thế của dân tộc trên trường quốc tế.
Tóm lại, văn hóa ứng xử nơi công cộng là yếu tố then chốt làm nên một xã hội phát triển bền vững. Thế hệ trẻ hãy là những người tiên phong, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam văn minh, hiện đại trong mắt bạn bè quốc tế.
Nếu bạn cần chỉnh sửa cho phù hợp với đoạn trích cụ thể hoặc muốn mở rộng thêm ý, hãy cho mình biết nhé!
Câu 1 : Trong đoạn trích “thổn thức gió đồng” của tác giả Dương giao linh để lại ấn tượng sâu sắc thông qua tâm trạng của nhân vật “tôi” có sự vận động tinh tế và giàu cảm xúc. Ban đầu, “tôi” xuất hiện với những cảm giác ngỡ ngàng, bối rối trước hoàn cảnh và con người xung quanh. Những chi tiết, hình ảnh trong đoạn trích gợi lên sự dè dặt, thậm chí là lo âu, cho thấy nhân vật đang đứng trước một trải nghiệm mới mẻ, chưa từng có. Tuy nhiên, theo diễn biến câu chuyện, tâm trạng ấy dần thay đổi. Từ chỗ e ngại, “tôi” bắt đầu quan sát, suy ngẫm và cảm nhận sâu sắc hơn về sự việc đang diễn ra. Những rung động trong tâm hồn trở nên rõ nét, chân thành, thể hiện sự nhạy cảm và giàu cảm xúc của nhân vật. Ở cuối đoạn trích, tâm trạng “tôi” chuyển sang trạng thái lắng đọng, suy tư. Nhân vật không chỉ nhìn nhận sự việc bằng cảm xúc cá nhân mà còn rút ra cho mình những nhận thức sâu sắc về con người và cuộc sống. Qua diễn biến tâm trạng ấy, tác giả đã khắc họa thành công một nhân vật có đời sống nội tâm phong phú, góp phần làm nổi bật giá trị tư tưởng và nhân văn của đoạn trích.Những diễn biến sâu sắc ấn còn được thông qua yếu tố nghệ thuật với giọng thơ nhẹ nhàng , giản dị gần gũi với đời sống , kết hợp với biện pháp tu từ như điệp cấu trúc , đối làm câu thơ trở nên sinh động hấp dẫn hơn . Qua đó tác giả muốn gửi gắm thông điệp phải biết trân trọng và yêu quê hương nơi mình sinh ra và lớn lên.
Câu 2 :
Trong dòng chảy bất tận của thời gian có một quãng đời chỉ đến một lần nhưng đủ sức định hình cả cuộc đời đó là tuổi trẻ . Tuổi trẻ là nốt nhạc cao vút trong bản hoà tấu cuộc sống , nơi mỗi người viết lên giai điệu bằng đam mê sai lầm và cả những trải nghiệm khó quên . Hơn bao giờ hết vấn đề đáng suy ngẫm về văn hóa ứng xử nơi công cộng của thế hệ trẻ là một vấn đề cần thực hiện nghiêm túc vì nó là chiếc chìa khoá để mở ra cách cửa dẫn đến một tương lai tươi sáng .
Để có thể hiểu rõ vấn đề này chúng ta cần hiểu văn hoá ứng xử là gì?Văn hóa ứng xử nơi công cộng được hiểu là cách nói năng, hành động, thái độ của mỗi cá nhân ở những không gian chung như đường phố, trường học, bệnh viện, khu di tích, lễ hội… Đó không chỉ là những quy tắc mang tính hình thức mà còn phản ánh trình độ văn hóa, nhân cách và ý thức trách nhiệm của con người đối với cộng đồng. Một hành vi nhỏ nhưng văn minh có thể tạo nên hình ảnh đẹp, ngược lại, một hành động thiếu ý thức sẽ gây ảnh hưởng xấu đến xã hội.
Thực tế cho thấy, nhiều bạn trẻ ngày nay có lối sống năng động, hiện đại, sẵn sàng giúp đỡ người khác, xếp hàng nơi công cộng, giữ gìn vệ sinh chung và cư xử lịch sự. Đặc biệt, trong các dịp lễ lớn của đất nước, không ít bạn trẻ thể hiện tinh thần yêu nước đúng mực thông qua những hành động đẹp như tham gia hoạt động tình nguyện, giữ gìn trật tự, tôn trọng không gian linh thiêng. Tuy nhiên, vẫn còn những biểu hiện đáng lo ngại như chen lấn, xô đẩy, nói chuyện ồn ào, vứt rác bừa bãi, thậm chí phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội và ngoài đời thực. Những hành vi ấy không chỉ làm xấu hình ảnh cá nhân mà còn ảnh hưởng đến bộ mặt văn hóa của cả cộng đồng.
Nguyên nhân của thực trạng trên xuất phát từ nhiều phía. Một số bạn trẻ chưa nhận thức đầy đủ về ý nghĩa của văn hóa ứng xử, coi đó là điều nhỏ nhặt, không quan trọng. Bên cạnh đó, sự thiếu quan tâm, giáo dục từ gia đình và nhà trường, cũng như tác động tiêu cực của mạng xã hội, đã khiến một bộ phận giới trẻ dễ dàng có những hành vi lệch chuẩn. Đặc biệt, lối sống gấp gáp, đề cao cái tôi cá nhân cũng góp phần làm giảm ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Để xây dựng văn hóa ứng xử nơi công cộng văn minh, thế hệ trẻ cần bắt đầu từ những việc làm nhỏ nhất: nói lời cảm ơn, xin lỗi đúng lúc; tôn trọng người khác; tuân thủ quy định chung; giữ gìn vệ sinh môi trường. Gia đình và nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, giúp học sinh hiểu rằng văn hóa ứng xử chính là thước đo giá trị con người. Bản thân mỗi bạn trẻ cũng cần tự rèn luyện, tự điều chỉnh hành vi để xứng đáng với truyền thống tốt đẹp của dân tộc.Văn hóa ứng xử nơi công cộng không chỉ thể hiện sự văn minh của cá nhân mà còn góp phần xây dựng hình ảnh đẹp cho đất nước trong thời kì hội nhập. Là thế hệ trẻ hôm nay, chúng ta cần ý thức rõ trách nhiệm của mình để niềm tự hào dân tộc luôn được thể hiện bằng những hành động đẹp, thiết thực và nhân văn.
Sống trong thời đại nhiều biến động , tuổi trẻ không ngừng tỉnh táo để không bị cuốn trôi giữa những ngã rẽ vô định . Hơn bao giờ hết vấn đề văn hoá ứng xử nơi công cộng của thế hệ trẻ ngày nay trở thành lời nhắc nhở bản lĩnh , ý thức sống có giá trị . Mỗi người chỉ có một tuổi trẻ hay sống sao cho xứng đáng để mai này nhìn lại ta không hối tiếc vì đã đi qua thanh xuân bằng cả một trái tim ngủ yên .