EM BÉ THÔNG MINH - NHÂN VẬT KẾT TINH TRÍ TUỆ DÂN GIAN

TRẦN THỊ AN

Kiểu truyện về người thông minh là một kiểu truyện khá phổ biến trong truyện cổ tích trên phạm vi toàn thế giới. Qua việc giải quyết những thử thách bất ngờ, những câu đố trí tuệ, nhân vật người thông minh thể hiện trí tuệ dân gian, qua đó phản ánh ước mơ của họ về một cuộc sống xứng đáng, hạnh phúc hơn. Trong truyện Em bé thông minh, thông qua bốn lần thử thách, tác giả dân gian đã đề cao trí tuệ của nhân dân.

Thông qua thử thách đầu tiên (gắn với câu hỏi thứ nhất), tác giả dân gian đề cao sự thông minh trong ứng xử, mà chủ yếu là một phản xạ ngôn ngữ lanh lẹ và sắc sảo. Thử thách này là một tình huống thử thách tư duy và việc sử dụng ngôn ngữ. Trước câu hỏi khó, em bé đã đáp trả lại bằng việc ra lại câu hỏi cho người đố, để chỉ ra rằng, đây là một câu hỏi không thể có câu trả lời.

Ở thử thách thứ hai và thứ ba (gắn với câu hỏi thứ hai, thứ ba), tác giả dân gian muốn khẳng định sự mẫn tiệp của trí tuệ dân gian, qua đó bày tỏ ước mơ về một xã hội mà mọi ràng buộc chặt chẽ của quan niệm phong kiến về các tầng lớp người trong xã hội đều được nới lỏng và cởi bỏ. Hai câu hỏi thử thách ở đây đều do nhà vua đưa ra, là những câu hỏi tình huống mà ở đó, người trả lời phải đưa ra những giải pháp hợp lí. Nhờ nhanh trí, em bé “đọc” ngay ra sự vô lí của câu hỏi và hiểu ngay ra cần phải ứng xử với sự vô lí ấy như thế nào. Câu trả lời của em bé ở hai tình huống này vẫn theo cách đáp trả sở trường. Đó là trong khi dân làng lo lắng, bao nhiêu lần họp bàn cố gắng đi tìm câu trả lời thì em bé hướng trí thông minh của mình vào việc vạch ra sự vô lí của câu hỏi và bắt người ra câu hỏi thừa nhận sự vô lí đó. Nhờ việc phát hiện ra sự vô lí và đoán trước tình hình, nên em bé đã bảo dân làng giết trâu cho làng ăn, khiến nhà vua phải bái phục. Sau đó, em lại tiếp tục phát hiện sự vô lí của tình huống tiếp theo nên đã nhờ sứ giả mang cây kim về tâu vua rèn dao để làm thịt chim sẻ. Sự đáp trả mang tính tình huống này của em bé đẩy nhà vua vào tình thế hoặc là công nhận sự vô lí của câu hỏi hoặc là phải thực hiện một sự vô lí còn lớn hơn.

Ở thử thách thứ tư (gắn với câu hỏi cuối cùng), người kể chuyện đã nâng nhân vật em bé lên một tầm cao mới, vượt lên cả triều đình hai nước, nhấn mạnh vị thế áp đảo của trí tuệ dân gian so với trí tuệ cung đình, đây là một cách nói phóng đại thường bắt gặp trong truyện dân gian. Để tôn vinh trí tuệ dân gian, người kể chuyện đã xếp đặt tình huống để cho người ra câu đố ở vị trí sứ giả nước ngoài, thậm chí là một nước lớn hơn đang “lăm le muốn chiếm bờ cõi nước ta”, mà nếu không trả lời được thì nước ta sẽ phải “thừa nhận sự thua kém và sự thần phục của mình đối với nước láng giềng”. Cách dẫn dắt vấn đề đã đẩy tầm quan trọng của việc trả lời câu đố lên một mức cao: đây là vấn đề danh dự và vận mệnh của quốc gia. Người kể còn nhấn mạnh thêm tính trầm trọng của tình huống bằng cách kể về những cách xử lí tình huống sai – “hút, bôi sáp vào chỉ để luồn qua bụng ốc”, về độ căng thẳng của việc tìm câu trả lời – “các nhà thông thái lắc đầu bó tay, các quan đại thần vò đầu suy nghĩ, vua tìm kế hoãn binh bằng việc mời sứ thần ra ở công quán để có thời gian suy nghĩ”. Tất cả những chi tiết đó tạo độ căng, tạo sức cuốn hút cho câu chuyện, và cũng là cách để nhấn mạnh độ xuất sắc của câu trả lời em bé đưa ra. Với câu trả lời xuất sắc của mình, em bé đã gỡ bí cho cả triều đình, “vua nghe nói như mở cờ trong bụng” và chinh phục được cả sứ thần ngoại bang – vượt qua thử thách “trước con mắt thán phục của sứ giả láng giềng”.

Như vậy, qua nhân vật em bé, truyện cổ tích Em bé thông minh đã tập trung ca ngợi trí thông minh của nhân dân. Để vượt qua những thử thách của các câu đố, người trả lời cần có sự nhanh trí, khả năng quan sát tinh tường, khả năng ứng phó nhanh nhạy, sự bình tĩnh, bản lĩnh trong ứng xử. Ca ngợi trí thông minh của người bình dân, tác giả dân gian muốn đề cao tầng lớp lao động, thể hiện sự tự hào về trí tuệ bình dân [...] Ca ngợi trí tuệ người bình dân, truyện cổ tích còn thể hiện một ước muốn có được cuộc sống xứng đáng với trí tuệ mà họ có, một ước mơ dẫu chưa thành hiện thực thì cũng là niềm an ủi và niềm hi vọng cho những bất công và cực nhọc mà người nông dân phải chịu đựng trong cuộc sống hằng ngày.

(Trích Giảng văn văn học Việt Nam Trung học cơ sở, NXB Giáo dục Việt Nam, 2014)

Chọn 3 ý kiến nhỏ trong văn bản Em bé thông minh - nhân vật kết tinh trí tuệ dân gian.

Đề 1: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Dạ khúc cho vầng trăng

Trăng non ngoài cửa sổ

Mảnh mai như  lúa

Thổi nhẹ thôi là bay

Con ơi ngủ cho say

Để trăng thành chiếc lược

Chải nhẹ lên mái tóc

Để trăng thành lưỡi cày

Rạch bầu trời khuya nay

Trăng thấp thoáng cành cây

Tìm con ngoài cửa sổ

Cửa nhà mình bé quá

Trăng lặn trước mọi nhà

Vai mẹ thành võng đưa

Theo con vào giấc ngủ

Trăng thành con thuyền nhỏ

Đến bến bờ tình yêu…

(Duy Thông)

Câu 2: Nêu đề tài của bài thơ?

Câu 3: Tìm chi tiết miêu tả trăng non trong bài thơ?

Câu 4: Nêu tác dụng của BPTT nhân hoá trong đoạn thơ sau:

“ Trăng thấp thoáng cành cây

Tìm còn ngoài cửa sổ

Cửa nhà mình bé quá

Trăng lặng trước mọi nhà”

Câu 5: Nêu thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm đến cho em.

Đề 2: Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Thả điều

(Trần Đăng Khoa)

Câu 2: Trong ba khổ thơ đầu, tác giả đã miêu tả bức tranh thiên nhiên nông thôn bằng cách nào?

Câu 3: Hai khổ thơ cuối tác giả muốn khẳng định điều gì?

Câu 4: Nêu tác dụng của BPTT so sánh có trong khổ thơ thứ 2

Câu 5: Em thấy bức tranh thiên nhiên nông thôn trong bài thơ hiện như thế nào? Qua đó tác giả muốn nhắn nhủ tới chúng em điều gì?

Hãy giúp tôi

Exercise 4: Put the verbs in the brackets into the correct form 1. When Tom was a teenager, his hobby ___________ (be) horse riding. 2. Look! Toby ___________ (have) some fast food again! 3. When I was in Nha Trang last month, I ________ (collect) some beautiful seashells. 4. - Look at you! Why ___________ you ___________ (pick) up litter? - To save the environment. 5. ___________ Jenny ___________ (volunteer) in the local hospital last summer? 6. Trung never ___________ (watch) TV before finishing all his homework. 7. Someone____ ____ (throw) away a pile of rubbish on the pavement yesterday. 8. We (visit)_______________ the Louvre museum in Paris last week. 9. I enjoy (listen)________________ to music while I'm doing the cooking. 10. You (live)________ here five years ago?

Hãy giúp tôi

Exercise 3: Choose the correct answer A, B, C or D for each gap to complete the following passage. Hoa has several hobbies such as knitting, cooking, (1) __________ to music and so on. However, she likes (2) __________ books the most, which makes her comfortable after school. It also helps her to improve her knowledge. Sometimes, she plays sports (3) __________ her sisters in the front yard. In the morning, she usually (4) __________ up early to go cycling. It helps her to (5) __________ her health and enjoy fresh air in the morning. 1. A. listen B. listens C. listening 2. A. read B. reading C. reads 3. A. with B. to C. for 4. A. got B. get C. gets 5. A. donate B. improve C. provide

MẸ VẮNG NHÀ NGÀY BÃO

                             Mấy ngày mẹ về quê
                             Là mấy ngày bão nổi
                             Con đường mẹ đi về
                             Cơn mưa dài chặn lối.

                             Hai chiếc giường ướt một
                             Ba bố con nằm chung
                             Vẫn thấy trống phía trong
                             Nằm ấm mà thao thức.

                   Nghĩ giờ này ở quê
                   Mẹ cũng không ngủ được
                   Thương bố con vụng về
                   Củi mùn thì lại ướt.

                   Nhưng chị vẫn hái lá
                   Cho thỏ mẹ, thỏ con
                   Em thì chăm đàn ngan
                   Sớm lại chiều no bữa
                   Bố đội nón đi chợ
                   Mua cá về nấu chua…

                   Thế rồi cơn bão qua
                   Bầu trời xanh trở lại
                   Mẹ về như nắng mới
                   Sáng ấm cả gian nhà.

Tác giả: Đặng Hiển.
 (Trích Hồ trong mây. SGK Tiếng Việt 3, tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2014

Câu 1. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào? Nêu đặc điểm của thể thơ trên?

Câu 2. Tình cảm, cảm xúc của con dành cho mẹ trong bài thơ là gì?

Câu 3. Chủ đề của bài thơ này là gì?

Câu 4. Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ: “Mẹ về như nắng mới.”

Câu 5: Cảm nhận của em về hình ảnh thơ trong hai dòng thơ cuối của bài thơ trên.

Câu 6: Hãy rút ra bài học sau khi đọc bài thơ.