(4,0 điểm) Đọc văn bản:
NHỮNG VÙNG TRỜI KHÁC NHAU
Tóm tắt bối cảnh: Lê và Sơn là pháo thủ trong thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Lần đầu gặp gỡ, Lê không có cảm tình với Sơn – một công tử Hà Nội trắng trẻo. Sau ba năm, những ấn tượng đầu tiên về Sơn đã thay đổi. Lê và Sơn trở thành đôi bạn thân. Họ cùng về Nghệ An đóng quân cạnh làng của Lê. Trong một trận chiến đấu, Sơn bị thương nặng phải vào Quân y viện. Khi Sơn trở lại đơn vị, anh được phân công tiếp tục ở lại Nghệ An, còn Lê được điều ra Hà Nội. Phần văn bản sau kể về cảnh hai người bạn chia tay để chuyển đến chiến đấu ở những vùng trời khác nhau.
Một đêm, Lê và Sơn đứng bên nhau rất lâu trên cái gò đất xung quanh ì ầm tiếng sấm và tiếng nước lũ đổ về. Trước mặt hai người chỉ huy, những pháo thủ của đại đội pháo cũ gặp nhau trên mảnh đất miền Tây Quảng Bình đang từ biệt nhau. Đại đội pháo của họ như một gốc cây đã lớn, nhựa cây ứ đầy tỏa ra thành hai nhánh.
Đại đội của Lê đã dàn xe pháo sẵn sàng trên mặt đất theo đội hình hành quân.
Lê ngửng lên ngắm một lần cuối cùng vùng trời quê hương mình, nói với Sơn:
– Mấy hôm nay ngày nào chúng cũng cho máy bay trinh sát…
– Cậu cứ yên tâm. Chúng mình sẽ bảo vệ cái đập nước và vùng trời quê hương của cậu bằng mọi giá…
– Tớ rất tin… Tớ rất tin cậu!
Sau ba năm sống với nhau từ ngày hai người còn ngồi trên hai chiếc ghế sắt của một khẩu 37 cũ kỹ, lần này Lê và Sơn mỗi người nhận một nhiệm vụ. Họ chia nhau tấm giát nằm, vài tấm áo sặc mùi thuốc đạn và chia nhau bầu trời Tổ quốc trên đầu. Tận trong những ý nghĩ sâu kín nhất của Lê, anh đã coi Sơn như một đồng chí thân thiết nhất trong đời lính – “Đi nhá!”. Họ bắt tay nhau, từ biệt nhau chỉ có hai tiếng ấy.
Lê bắt đầu một cuộc hành quân dài. Những thùng xe chất đầy đồ đạc. Bên những nòng pháo chênh chếch chĩa lên trời lại bày ra trước mắt thiên hạ cả cuộc sống bình thường của con nhà lính. Hãy nhìn những người chiến sĩ cao xạ ngồi ngất ngưởng hai bên thành xe; có một trăm người lính thì có một trăm cuộc đời và vùng trời quê khác nhau. Họ đi qua cầu Bùng, cầu Hổ, Hàm Rồng và Nam Định, Phủ Lý, để lại phía sau rất xa những đèo Ngang, Quán Hầu[1], Bãi Hà… Những vùng trời họ đã để lại một nửa tâm hồn ở đấy.
[…] Thế là hôm nay Lê đã đứng dưới bầu trời Hà Nội, cạnh những người đồng đội mới và cũ. Trời gần sáng. Sau lưng Lê, Thủ đô đầy tiếng động như một cái tổ ong vừa thức giấc. Lê tựa lưng vào vách ụ pháo và nhớ lại giấc mơ vừa qua[2]. Phải rồi, Sơn có ra ngoài này đâu? Sơn đang chiến đấu trong vùng trời quê hương của Lê. Ngày nào hai người mới từ biệt nhau trên gò đất trận địa của đại đội Sơn, những ụ pháo ở đấy đắp bằng phù sa sông Lam vàng tươi như nghệ, giữa một bãi sông trồng toàn lạc.
Đất phù sa sông Hồng truyền[3] sang người Lê một cảm giác mát lạnh – “Như thể là mình đã đứng ở đây – Lê chợt nghĩ một cách thú vị – bên cạnh Hà Nội, cái thành phố Thủ đô mà Sơn từng thân thuộc từng gốc cây, từng mảnh tường và cả từng sắc mây trên nóc phố”.
(Nguyễn Minh Châu, Tuyển tập truyện ngắn hay nhất của Nguyễn Minh Châu,
NXB Văn học, 2022, tr.33 - 35)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Xác định ngôi kể được sử dụng trong văn bản.
Câu 2. Trong văn bản, quê hương của Lê và quê hương của Sơn gắn với hai dòng sông nào?
Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau: Đại đội pháo của họ như một gốc cây đa lớn, nhựa cây ứ đầy toả ra thành hai nhánh.
Câu 4. Nêu vai trò của chi tiết Họ chia nhau tấm giát nằm, vài tấm áo sặc mùi thuốc đạn và chia nhau bầu trời Tổ quốc trên đầu trong việc thể hiện nội dung văn bản.
Câu 5. Hai ngữ liệu sau đây có sự tương đồng nào về ý nghĩa?
– Họ đi qua cầu Bùng, cầu Hổ, Hàm Rồng và Nam Định, Phủ Lý, để lại phía sau rất xa những đèo Ngang, Quán Hầu, Bãi Hà… Những vùng trời họ đã để lại một nửa tâm hồn ở đấy.
(Những vùng trời khác nhau – Nguyễn Minh Châu)
– Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!
(Tiếng hát con tàu – Chế Lan Viên)
Chú thích:
[1] Ngữ liệu nguồn ghi là Hầu.
[2] Giấc mơ Lê gặp lại Sơn tại Hà Nội được nói đến ở phần đầu tác phẩm.
[3] Ngữ liệu nguồn ghi là chuyền.
“Chúng ta đang sống trong một thời đại mà con người có thể bay lên sao Hỏa, nhưng đôi khi lại không thể hiểu nổi chính mình.” Câu nói này không chỉ là một nhận định, mà còn là một lời cảnh tỉnh sâu sắc về mối quan hệ giữa sự phát triển của tri thức và những khủng hoảng trong đời sống tinh thần của con người hiện đại. Trong khi trí tuệ và công nghệ đưa nhân loại lên tầm cao mới, thì tinh thần – phần sâu kín nhất trong mỗi con người – lại đang chịu nhiều tổn thương, mất phương hướng và đôi khi trở nên xa lạ với chính bản thân mình.
Không thể phủ nhận rằng tri thức nhân loại đang phát triển vượt bậc. Chúng ta đã khám phá vũ trụ, chế tạo trí tuệ nhân tạo, lập trình robot, kết nối toàn cầu qua mạng internet và giải mã bộ gen người. Những thành tựu ấy là kết quả của hàng thế kỷ lao động miệt mài và sáng tạo không ngừng của con người. Khoa học và công nghệ ngày nay không chỉ phục vụ cuộc sống mà còn định hình cả tương lai của nhân loại.
Thế nhưng, trong ánh hào quang của tri thức, con người dường như đang đánh mất một điều gì đó rất quan trọng: chính mình. Sự phát triển quá nhanh của xã hội hiện đại khiến con người quay cuồng trong guồng quay của công việc, áp lực thành tích, nỗi sợ bị bỏ lại phía sau và cuộc chạy đua không ngừng nghỉ để “trở nên tốt hơn”. Ta dễ dàng thấy những biểu hiện của khủng hoảng tinh thần: trầm cảm, lo âu, cảm giác cô đơn dù sống giữa đám đông, sự đứt gãy trong các mối quan hệ và khoảng trống trong đời sống ý nghĩa.
Con người hiện đại biết nhiều, nhưng không hẳn hiểu sâu. Chúng ta có thể truy cập hàng triệu thông tin chỉ trong vài giây, nhưng lại không biết điều gì thực sự quan trọng với mình. Chúng ta có thể xây dựng một thành phố thông minh, nhưng lại gặp khó khăn khi lắng nghe và thấu hiểu một người thân yêu. Ta có thể viết những thuật toán tinh vi, nhưng không giải nổi bài toán của cảm xúc, của giá trị sống, của sự cân bằng nội tâm.
Nguyên nhân của khủng hoảng tinh thần này có thể đến từ chính sự lệch pha trong phát triển: tri thức – đặc biệt là khoa học kỹ thuật – phát triển nhanh hơn khả năng thích nghi tinh thần, đạo đức và cảm xúc của con người. Khi con người bị cuốn vào thế giới ảo, những giá trị thật trở nên mong manh và bị lãng quên. Khi thành công được đo bằng tiền bạc hay danh vọng, thì lòng tự trọng, sự cảm thông hay thấu hiểu lại trở nên “xa xỉ”.
Vậy con người cần làm gì để không trở thành “kẻ mù quáng giữa ánh sáng tri thức”? Câu trả lời là cần sự cân bằng giữa phát triển trí tuệ và chăm sóc đời sống tinh thần. Học cách lắng nghe bản thân, dành thời gian để nghỉ ngơi, kết nối với thiên nhiên, duy trì những mối quan hệ lành mạnh và tìm kiếm ý nghĩa đích thực của cuộc sống. Giáo dục cũng cần được điều chỉnh để không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn nuôi dưỡng tâm hồn – dạy con người biết yêu thương, bao dung và sống có trách nhiệm.
Tóm lại, thời đại chúng ta đang sống là thời đại của những kỳ tích về tri thức, nhưng cũng là thời đại của những thách thức tinh thần chưa từng có. Câu nói mở đầu như một lời nhắc nhở: tiến bộ không đồng nghĩa với hạnh phúc, và để thật sự phát triển, con người không chỉ cần hiểu thế giới – mà còn cần hiểu chính mình. Chỉ khi đó, tri thức mới thực sự trở thành ánh sáng dẫn đường chứ không phải là ngọn đèn chói lóa khiến ta quên mất con đường về.
Tích cho mik nha