(4 điểm) Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
CHIẾU CẦU HIỀN TÀI(1)
(Xuất tự Sử ký, năm Kỷ dậu, năm Thuận thiên thứ hai (1429))
Trẫm nghĩ: Được thịnh trị tất ở việc cử hiền, được hiền tài tất do sự tiến cử. Bởi thế người làm vua thiên hạ phải lấy đó làm việc trước tiên. Ngày xưa, lúc thịnh thời, hiền sĩ đầy triều nhường nhau địa vị, cho nên dưới không sót nhân tài, trên không bỏ công việc, mà thành đời thịnh trị vui tươi. Đến như các quan đời Hán Đường, ai là không suy nhượng kẻ hiền tài, cất nhắc lẫn nhau, như Tiêu Hà(2) tiến Tào Tham, Nguy Vô Tri(3) tiến Trần Bình, Địch Nhân Kiệt(4) tiến Trương Cửu Linh, Tiêu Tung(5) tiến Hàn Hưu, tuy tài phẩm có cao thấp khác nhau, nhưng tất thảy đều được người để đảm đang nhiệm vụ.
Nay trẫm vâng chịu trách nhiệm nặng nề, sớm khuya lo sợ, như gần vực sâu, chính vì cầu người hiền giúp việc mà chưa được người. Vậy hạ lệnh cho các văn võ đại thần, công hầu, đại phu, từ tam phẩm(6) trở lên, mỗi người đều cử một người, hoặc ở triều đình, hoặc ở thôn dã, bất cứ là đã xuất sĩ hay chưa, nếu có tài văn võ, có thể trị dân coi quân, thì trẫm sẽ tuỳ tài trao chức. Vả lại tiến hiền thì được thưởng, ngày xưa vẫn thế.
Nếu cử được người trung tài thì thăng chức hai bực, nếu cử được người tài đức đều hơn người tột bực, tất được trọng thưởng.
Tuy nhiên, người tài ở đời vốn không ít, mà cầu tài không phải chỉ một đường, hoặc người nào có tài kinh luân mà bị khuất ở hàng quan nhỏ, không ai tiến cử, cùng người hào kiệt náu ở đồng nội, lẩn ở hàng binh lính, nếu không tự mình đề đạt thì trẫm bởi đâu mà biết được! Từ nay về sau, các bực quân tử, ai muốn đi chơi ta đều cho tự tiến. Xưa kia Mạo Toại thoát mũi dùi mà theo Bình Nguyên quân(7), Nịnh Thích gõ sừng trâu mà cảm ngộ Tề Hoàn công(8), nào có câu nệ ở tiểu tiết đâu?
Chiếu này ban ra, phàm các quan liêu đều phải hết chức vụ, tiến cử hiền tài. Còn như những kẻ sĩ quê lậu ở xóm làng, cũng đừng lấy điều “đem ngọc bán rao”(9) làm xấu hổ, mà để trẫm phải than đời hiếm nhân tài.
(Bản dịch của Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập tân biên, tập II, Trung tâm Nghiên cứu quốc học, NXB Văn học, Hà Nội, 2000)
CHÚ THÍCH
(1) Chiếu cầu hiền tài: Theo Toàn thư và Cương mục thì tờ chiếu này ban bố vào khoảng tháng 6 năm Kỷ dậu (1429). Trong buổi đầu xây dựng nhà nước phong kiến, Lê Lợi một mặt phát triển chế độ khoa cử làm phương thức đào tạo quan lại chủ yếu, nhưng mặt khác vẫn sử dụng rộng rãi chế độ tiến cử, “cầu hiền” để kén chọn thêm quan lại.
(2), (3) Tiêu Hà, Nguy Vô Tri: Quan nhà Hán.
(4), (5) Địch Nhân Kiệt, Tiêu Tung: Quan nhà Đường.
(6) Tam phẩm: Trong chế độ phong kiến Trung Quốc và Việt Nam, phẩm cấp quan lại chia làm 9 bậc, cao nhất là nhất phẩm, thấp nhất là cửu phẩm. Quan lại từ tam phẩm trở lên là quan lại cao cấp.
(7) Bình Nguyên quân: Mao Toại là thực khách của Bình Nguyên quân nước Triệu thời Chiến quốc.
(8) Tề Hoàn công: Ninh Thích là người nước Vệ thời Xuân Thu.
(9) "Đem ngọc bán rao" (Huyễn ngọc cầu dụ): Ý nói tự đem khoe tài mình để cầu tiến dụng.
Câu 1 (0.5 điểm): Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong bài.
Câu 2 (0.5 điểm): Chủ thể bài viết là ai?
Câu 3 (1.0 điểm): Mục đích chính của văn bản trên là gì? Chỉ ra những đường lối tiến cử người hiền tài được đề cập trong văn bản.
Câu 4 (1.0 điểm): Theo văn bản, khi có được nước rồi, việc đầu tiên vua cần làm là chọn người hiền tài về giúp cho đất nước. Để minh chứng cho luận điểm đó, người viết đã đưa ra dẫn chứng nào? Nhận xét cách nêu dẫn chứng của người viết.
Câu 5 (1.0 điểm): Thông qua văn bản trên, hãy nhận xét về phẩm chất của chủ thể bài viết.
Câu 1
Bài làm
trong đoạn trích “Người trong bao” hiện lên là một con người kì quái, sống khép kín và luôn sợ hãi trước cuộc sống. Hắn lúc nào cũng tự bao bọc mình bằng những “cái bao” cụ thể: đi giày cao su, cầm ô, mặc áo bành tô ấm cốt bông; ô để trong bao, đồng hồ để trong bao da, dao gọt bút chì cũng để trong bao. Không chỉ đồ vật, đến cả khuôn mặt hắn cũng như giấu sau cổ áo dựng đứng, tai nhét bông, ngồi xe thì kéo mui kín mít. Những chi tiết ấy cho thấy một con người luôn muốn cách ly bản thân khỏi thế giới xung quanh. Đáng sợ hơn, Bê-li-cốp còn sống trong “cái bao” tinh thần: chỉ tin vào chỉ thị, thông tư, sợ hãi mọi điều mới mẻ và gieo rắc nỗi sợ ấy cho cả thành phố. Hình tượng Bê-li-cốp là biểu tượng cho kiểu người bảo thủ, giáo điều, sống hèn nhát, kìm hãm sự phát triển của xã hội
Câu 2
Bài làm
Trong cuộc sống, mỗi người đều có cho mình một “vùng an toàn” – nơi quen thuộc, dễ chịu và ít rủi ro. Tuy nhiên, nếu mãi ở trong đó, con người sẽ khó có cơ hội phát triển. Vì vậy, bước ra khỏi vùng an toàn chính là điều cần thiết để trưởng thành và khẳng định bản thân.
Vùng an toàn có thể là những thói quen quen thuộc, những lựa chọn không đòi hỏi nỗ lực, hay tâm lí ngại thay đổi, sợ thất bại. Ở trong vùng an toàn, ta cảm thấy yên ổn, nhưng sự yên ổn ấy đôi khi lại là rào cản vô hình ngăn ta tiến xa hơn. Nếu không dám thử sức ở những điều mới mẻ, con người sẽ dễ trở nên trì trệ, tự giới hạn khả năng của mình.Bước ra khỏi vùng an toàn giúp ta khám phá năng lực tiềm ẩn và mở rộng giới hạn bản thân. Khi dám thử một môn học mới, tham gia một cuộc thi, hay đảm nhận một trách nhiệm khó khăn, ta buộc phải nỗ lực, học hỏi và thích nghi. Chính quá trình ấy rèn luyện bản lĩnh, sự tự tin và khả năng ứng biến trước thử thách. Thất bại có thể xảy ra, nhưng thất bại cũng là bài học quý giá giúp ta trưởng thành hơn. Không ai thành công mà chưa từng trải qua những lần vấp ngã.Trong xã hội hiện đại đầy biến động, việc dám thay đổi càng trở nên quan trọng. Thế giới không ngừng phát triển, nếu ta không bước ra khỏi giới hạn của chính mình, ta sẽ bị tụt lại phía sau. Những người thành công thường là những người dám nghĩ khác, dám làm khác và chấp nhận rủi ro để theo đuổi mục tiêu.Tuy nhiên, bước ra khỏi vùng an toàn không có nghĩa là liều lĩnh hay hành động thiếu suy nghĩ. Đó là sự dũng cảm có tính toán, là tinh thần sẵn sàng học hỏi và đối diện với thử thách. Điều quan trọng là mỗi người cần xác định mục tiêu rõ ràng và chuẩn bị cho mình hành trang cần thiết trước khi thay đổi.
Là một học sinh, tôi hiểu rằng nếu chỉ chọn những điều dễ dàng, tôi sẽ khó tiến bộ. Vì vậy, tôi cần mạnh dạn thử sức ở những lĩnh vực mới, rèn luyện kĩ năng và không ngại sai. Chỉ khi dám bước ra khỏi vùng an toàn, ta mới thực sự sống hết mình và phát huy trọn vẹn giá trị của bản thân.
Nhân vật trung tâm của đoạn trích là: bê_li_cốp