Thạch quyển gồm7 mảng kiến tạo lớn và 1 số mảng kiến tạo nhỏ (kể tên)

- Mỗi mảng kiến tạo này bao gồm cả phần lục địa và phần Đai dương trừ mảngTBD chỉ có phần Đại dương .

- Các mảng liến tạo nhẹ, nổi lên trên 1 lớp v.c quánh dẻo thuộc phần trên của lớp Manti.

- Chúng không đứng yên mà di chuyển trên lớp quánh dẻo này.

- Nguyên nhân :

- Do hoạt động của các dòng đối lưu v.c quánh dẻo đậm đặc và có tđộao trong tầng Manti trên.

- Trong khi di chuyển các mảng kiến tạo có nhiều cách tiếp xúc:

• Tiếp xúc tách dãn : Khi hai mảng tách xa nhau, ở các vết nứt tách dãn mắc ma sẽ trào lên tạo ra các dãy núi ngầm kèm theo hiện tượng động đất núi lửa….
• Tiếp xúc dồn ép ở chỗ tiếp xúc của chúng đá sẽ bị nén ép dồn lại và nhô lên hình thành các dãy núi cao ở lục địa, vực biển sâu ở ĐD sinh ra động đất núi lửa…

=>Kết luận: Vùng tiếp xúc của các mảng kiến tạo là những vùng bất ổn của vỏ trái đất thường có các h/đ kiến tạo xảy ra, kèm theo là hiện tượng động đất núi lửa

Thuyết kiến tạo mảng cho rằng vỏ Trái Đất gồm một số mảng kiến tạo lớn nổi trên lớp Manti và luôn di chuyển tương đối với nhau do dòng đối lưu vật chất trong Manti.

– Hiện nay người ta xác định có bảy mảng chính: mảng Thái Bình Dương, mảng Bắc Mỹ, mảng Nam Mỹ, mảng Âu–Á, mảng Phi, mảng Ấn Độ–Ôxtrâylia và mảng Nam Cực. Ngoài ra còn nhiều mảng nhỏ như mảng Na‑zca, mảng Phi‑líp‑pin…

– Địa chấn và núi lửa diễn ra chủ yếu ở ranh giới mảng. Nơi các mảng tách xa nhau tạo sống núi giữa đại dương; nơi mảng đại dương lứn xuống dưới mảng lục địa sự hình thành vực sâu và vòng cung núi lửa; nơi hai mảng lục địa va vào nhau tạo dãy núi cao. Vành đai lửa Thái Bình Dương là khu vực tiếp xúc giữa mảng Thái Bình Dương với các mảng Âu–Á, Bắc Mỹ, Phi‑líp‑pin…; dãy An‑đét hình thành do mảng Na‑zca bị hút chìm dưới mảng Nam Mỹ; dãy Hi‑ma‑lay hình thành khi mảng Ấn Độ va vào mảng Âu–Á. Hiểu biết sự vận động của các mảng giúp giải thích sự phân bố núi non và dự báo nguy cơ động đất, núi lửa.

Mối quan hệ giữa sự phân bố các vành đai động đất, vành đai núi lửa với sự chuyển dịch các mảng kiến tạo

Các vành đai động đất, núi lửa nằm ờ nơi tiếp xúc của các màng kiến tạo, nơi diễn ra sự chuyển dịch của các mảng (tách rời hoặc xô húc nhau):

- Khi hai mảng tách rời sẽ hình thành nên sống núi ngầm kèm theo là hiện tượng động đất, núi lửa. Ví dụ: sự tách rời của mảng Bắc Mĩ – Á-Âu, mảng Nam Mĩ - Phi hình thành nên vành đai động đất dọc sống núi ngầm Đại Tây Dương.

- Khi hai mảng xô húc vào nhau hình thành nên các dãy núi uốn nếp trẻ, vực sâu, đảo núi lửa, kèm theo đó động đất, núi lửa cũng xảy ra. Ví dụ: sự xô húc của mảng Bắc Mĩ và mảng Nam Mĩ với mảng Thái Bình Dương hình thành nên hệ thống núi trẻ ở rìa phía tây châu Mĩ, theo đó là vành đai động đất và núi lửa…

- Các vành đai động đất và núi lửa:

+ Vành đai núi lửa: Thái Bình Dương, Địa Trung Hải, dải núi lửa Đông Phi,...

+ Vành đai động đất: Thái Bình Dương, Địa Trung Hải xuyên châu Á,...

- Động đất và núi lửa tập trung nhiều nhất ở vành đai Thái Bình Dương: chiếm 61,7% tổng số núi lửa đang hoạt động, phân bố dọc theo các bán đảo và quần đảo phía đông châu Đại Dương, châu Á, phía tây bờ biển châu Mỹ.

Khi hai mảng kiến tạo dịch chuyển sẽ dẫn tới hiện tượng va chạm nhau, do đó mà hình thành nên các dãy núi uốn nếp và đứt gãy. Nếu hai mảng kiến tạo va chạm vào nhau (do di chuyển ngược chiều nhau) sẽ có mảng luồn xuống dưới và mảng kia chờm lên trên. Mảng chờm lên do lực cân bằng đẳng tĩnh nên được dáng cao và các đá bị uốn nếp, đứt gãy.

Khi hai mảng kiến tạo dịch chuyển sẽ dẫn tới hiện tượng va chạm nhau, do đó mà hình thành nên các dãy núi uốn nếp và đứt gãy. Nếu hai mảng kiến tạo va chạm vào nhau (do di chuyển ngược chiều nhau) sẽ có mảng luồn xuống dưới và mảng kia chờm lên trên. Mảng chờm lên do lực cân bằng đẳng tĩnh nên được dáng cao và các đá bị uốn nếp, đứt gãy.

* Nội dung thuyết kiến tạo mảng

- Thuyết kiến tạo mảng ra đời vào những năm 60 của thế kỉ XX trên cơ sở thuyết “Lục địa trôi” của nhà bác học người Đức A.Về-ghe-ne (Alfred Wegener).

- Dựa vào sự ăn khớp về hình thái bờ biển, địa chất và di tích hóa thạch ở bờ các lục địa, ông cho rằng đại Cổ sinh, trên Trái Đất chỉ có một lục địa thống nhất, sau đó bị tách thành nhiều bộ phận rồi trôi dạt tạo nên các lục địa và đại dương ngày nay.

- Theo thuyết kiến tạo mảng, vỏ Trái Đất trong quá trình hình thành đã bị gãy vỡ, tách ra thành những mảng cũng gọi là mảng kiến tạo.

* Các mảng kiến tạo lớn của thạch quyển: Mảng Bắc Mĩ, Nam Mĩ, Âu - Á, châu Phi, Nam Cực, Ấn Độ - Ô-xtrây-li-a và Thái Bình Dương.

* Giải thích các mảng kiến tạo có thể di chuyển: Các mảng kiến tạo nhẹ, nổi trên lớp vật chất quánh dẻo thuộc phần trên của lớp man-ti và dịch chuyển trên lớp này do hoạt động của các dòng đối lưu vật chất quánh dẻo và có nhiệt độ cao trong tầng man-ti trên. Trong khi dịch chuyển, các mảng kiến tạo có thể tách rời nhau hoặc xô vào nhau.

Khi hai màng kiến tạo dịch chuyển sẽ dẫn tới hiện tượng va chạm nhau, do đó mà hình thành nên các nếp uốn và đứt gãy. Nếu hai mảng kiến tạo va chạm nhau (do di chuyển ngược chiều nhau) sẽ có một mảng luồn xuống dưới và mang kia chờm lên trên. Mảng chờm lên do lực cân bằng đẳng tĩnh nên được dầng cao và các đá bị uốn nếp, đứt gãy