TRI THỨC NGỮ VĂN

(Thơ)

I. Tượng trưng

Tượng trưng là loại hình ảnh trực quan, có tính cụ thể, gợi hình, song được sử dụng để biểu đạt những tư tưởng, quan niệm và khái niệm mang tính trừu tượng.

II. Yếu tố tượng trưng trong thơ trữ tình

− Thông thường, thơ trữ tình thể hiện thế giới nội tâm của chủ thể trữ tình bằng những chi tiết, hình ảnh cụ thể, giàu sức gợi. Bên cạnh đó, một số tác phẩm thơ trữ tình còn hướng tới việc lí giải những vấn đề mang tính triết học thông qua các chi tiết có mức độ tượng trưng cao.

− Yếu tố tượng trưng trong thơ trữ tình là những chi tiết, hình ảnh cụ thể, gợi cảm.

− Trong nhiều trường hợp, yếu tố tượng trưng trong thơ trữ tình còn gắn liền với việc đề cao nhạc tính của thơ, thể hiện ở sức gợi cảm của nhịp điệu, vần và thanh điệu; đồng thời tạo nên sự tương giao giữa các giác quan, giúp hoà quyện các ấn tượng về thính giác, thị giác, xúc giác,...

III. Hình thức và cấu tứ trong thơ trữ tình

− Hình thức trong thơ trữ tình là sự tổng hợp của các yếu tố như thể thơ, câu thơ, lời thơ, giọng điệu, nhịp, vần, hình ảnh,... Tất cả những yếu tố này được lựa chọn và tổ chức thống nhất nhằm biểu đạt chủ đề và tư tưởng chung của tác phẩm.

− Cấu tứ là cách thức tổ chức, triển khai mạch cảm xúc và sắp xếp hệ thống hình tượng trong tác phẩm thơ trữ tình. Ví dụ, trong bài thơ "Sóng" (Xuân Quỳnh), cấu tứ được xây dựng trên hình tượng sóng song hành với hình tượng "em". Từ những trạng thái đối cực của sóng (dữ dội − dịu êm, ồn ào − lặng lẽ), bài thơ triển khai mạch cảm xúc về khát vọng tình yêu, nỗi nhớ, sự thuỷ chung và ước mong hoá thân vào tình yêu vĩnh cửu. Cấu tứ phát triển theo chiều sâu nội tâm, từ việc quan sát sóng ngoài biển đến sự nhận thức về sóng trong lòng người, rồi kết lại ở khát vọng tan hoà vào "biển lớn tình yêu".

IV. Biện pháp tu từ lặp cấu trúc

− Lặp cấu trúc là biện pháp nghệ thuật tổ chức các vế câu hoặc câu văn có cùng kiểu kết cấu ngữ pháp, qua đó nhấn mạnh ý tưởng và tạo nên nhịp điệu, sự cân đối cho văn bản.

− Lưu ý: Biện pháp lặp cấu trúc có thể được sử dụng trong phép đối. Đối là hình thức lặp lại kết cấu ngữ pháp nhưng có sự đối lập về từ ngữ, thanh điệu,...