1. Khái niệm truyện ngắn
− Truyện ngắn là thể loại tự sự hư cấu có dung lượng nhỏ, thường phù hợp để đọc hết trong một lần.
− Với quy mô hạn chế, ít nhân vật và sự kiện, truyện ngắn chỉ tập trung miêu tả một trạng thái hoặc khía cạnh cụ thể của đời sống xã hội.
2. Cốt truyện của truyện ngắn hiện đại
− Truyện ngắn hiện đại thường có cốt truyện đơn giản, cô đúc.
Câu hỏi:
@207212165452@@207212357342@
− Sự kiện trong câu chuyện được tổ chức theo hướng tập trung vào một số sự kiện then chốt, khiến mâu thuẫn dồn nén và bùng nổ trong một khoảng thời gian ngắn.
3. Điểm nhìn ngôi thứ ba (toàn tri, hạn tri) và sự thay đổi điểm nhìn
− Điểm nhìn ngôi thứ ba toàn tri: Tầm hiểu biết của người kể chuyện bao quát toàn bộ thế giới nhân vật, không bị ràng buộc bởi góc nhìn của một nhân vật cụ thể nào. Ở điểm nhìn này, người kể chuyện thấu hiểu mọi suy nghĩ, cảm xúc của các nhân vật, ở mọi thời điểm, địa điểm và sự kiện.
− Điểm nhìn ngôi thứ ba hạn tri: Tầm hiểu biết của người kể chuyện bị giới hạn trong góc nhìn của một nhân vật trung tâm. Ở điểm nhìn này, người kể chuyện chỉ có thể thấu suốt suy nghĩ và cảm xúc của riêng nhân vật đó, cùng với những sự kiện mà nhân vật đó biết hoặc chứng kiến.
− Thay đổi điểm nhìn: Trong nhiều tác phẩm truyện hiện đại, thủ pháp di chuyển điểm nhìn kể chuyện thường được vận dụng. Sự dịch chuyển này có thể từ ngôi thứ nhất sang ngôi thứ ba, từ ngôi thứ ba hạn tri sang toàn tri, hoặc giữa nhiều ngôi thứ nhất khác nhau. Thủ pháp nghệ thuật này có nhiều tác dụng quan trọng trong việc thể hiện ý đồ của tác giả: dẫn dắt người đọc vào thế giới tinh thần của nhân vật; quan sát, phản ánh sự việc, con người từ nhiều góc nhìn khác nhau;...
4. Nhân vật trong truyện ngắn
− Truyện ngắn hiện đại thường chỉ có 1 − 2 nhân vật chính. Những nhân vật này hiện lên như một chủ thể độc lập, giữ vai trò nòng cốt trong việc thể hiện chủ đề cũng như tư tưởng của tác phẩm.
− Nhân vật trong truyện ngắn được khắc hoạ qua:
+ Ngoại hình, hành động, đối thoại, độc thoại nội tâm.
+ Đánh giá từ các nhân vật khác.
+ Đánh giá của người kể chuyện.
5. Một số hiện tượng phá vỡ những quy tắc ngôn ngữ thông thường: đặc điểm và tác dụng
Trong thực tiễn sử dụng ngôn ngữ, đặc biệt là trong các tác phẩm văn chương, đôi khi tồn tại những cấu trúc ngữ nghĩa và cú pháp không tuân thủ theo quy tắc ngôn ngữ thông thường. Những hiện tượng phá vỡ quy tắc này là thủ pháp nghệ thuật, thường được các tác giả sử dụng để tạo ra hiệu ứng biểu đạt độc đáo. Có thể kể đến một số loại sau:
✽ Hiện tượng đảo trật tự từ ngữ
− Đảo trật tự từ ngữ so với trật tự thông thường là thủ pháp được sử dụng nhằm mục đích nhấn mạnh, tăng sức biểu cảm cho ý cần diễn đạt.
− Ví dụ: "Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều" (Lên Tây Bắc, Tố Hữu).
Nếu so sánh hai cách diễn đạt "hình anh rất đẹp lúc nắng chiều" (trật tự thông thường) và "rất đẹp hình anh lúc nắng chiều" (trật tự đã thay đổi), chúng ta sẽ thấy cách diễn đạt thứ hai nhấn mạnh vẻ đẹp của hình ảnh người chiến sĩ, tạo ấn tượng thẩm mĩ nổi bật và giàu cảm xúc hơn. Đồng thời, việc đảo trật tự từ ngữ cũng làm cho nhịp thơ thêm phần uyển chuyển.
✽ Hiện tượng mở rộng khả năng kết hợp của từ
− Ở hiện tượng này, các từ ngữ được cung cấp thêm những khả năng kết hợp mới, vượt ra khỏi quy tắc ngữ nghĩa thông thường, tạo ra những kết hợp từ vô cùng độc đáo, nhằm nâng cao hiệu quả diễn đạt.
− Ví dụ: "Nắng đã vàng hanh như phấn bay
Đã nghe tiếng sếu vọng sông gày
Trước sân mây trắng về đông lắm
Em ở xa nhà, em có hay."
(Nắng đã hanh rồi, Vũ Quần Phương)
Trong ví dụ trên, các sự vật thiên nhiên như "sông", "mây trắng" được nhân hoá, hình dung như con người nên tác giả sử dụng cách kết hợp từ mới lạ như "sông gày", "mây trắng về đông lắm". Những cách kết hợp này vượt ra ngoài quy tắc ngữ nghĩa thông thường, góp phần tạo nên hình ảnh thơ giàu sức gợi, độc đáo và tăng hiệu quả biểu đạt cảm xúc cho bài thơ.
✽ Hiện tượng tách biệt
− Tách biệt là hiện tượng tách các thành phần câu vốn có quan hệ chặt chẽ với nhau thành những câu độc lập. Thủ pháp này được dùng với dụng ý nghệ thuật là nhấn mạnh hoặc bộc lộ trực tiếp, mạnh mẽ trạng thái, cảm xúc của nhân vật hoặc người kể chuyện.
− Ví dụ: "Ào một cái, từ trong rừng dâu da bỗng như có tiếng quẫy động của một con vật khổng lồ. Ông Diểu biết là con đầu đàn đã đến. Con khỉ này cũng gớm lắm đây. Nó xuất hiện với một nghi lễ vương chủ. Tự tin đến thô bạo. Ông Diểu mỉm cười và chăm chú nhìn." (Muối của rừng, Nguyễn Huy Thiệp).
Ở ví dụ này, việc tách riêng cụm từ "Tự tin đến thô bạo" thành một câu độc lập đã làm nổi bật rõ nét khí chất ngang tàng, đầy uy quyền của con khỉ đầu đàn qua cảm nhận tinh tế của ông Diểu.
