Bài học cùng chủ đề
Thành tựu chọn, tạo giống bằng lai hữu tính SVIP
Lai hữu tính là quá trình tạo ra một cá thể mới kết hợp với vật chất di truyền từ hai cơ thể thông qua sinh sản hữu tính. Một số phép lai cơ bản thường được sử dụng như giao phối gần (tự thụ phần, giao phối cận huyết) nhằm tạo dòng thuần; lai thuận nghịch, lai xa,... hướng tới mục tiêu tạo ưu thế lai.
I. Một số thành tựu chọn, tạo giống cây trồng bằng lai hữu tính
Thành tựu chọn, tạo giống cây lương thực, thực phẩm
- Nhiều giống lúa năng suất cao đã được tạo ra nhờ sử dụng phương pháp lai hữu tính.
Ví dụ: Giống lúa LYP9 được tạo ra từ tổ hợp lai PA64S và 93-11 có năng suất cao hơn giống bố mẹ từ 20 - 30%, có khả năng kháng bệnh bạc lá và bệnh đạo ôn.
- Lai xa cũng được sử dụng giữa lúa trồng với các loài lúa dại để tổ hợp các tính trạng tốt vào giống lúa trồng.
Ví dụ: Giống lúa nhiều năm PR23 được hình thành từ lai xa giữa lúa trồng (O. sativa) và lúa dại (O. longistaminata), có điểm đặc biệt là chỉ cần trồng một lần và thu hoạch trong nhiều năm.
- Nhiều giống cây lương thực, thực phẩm khác như ngô, đậu tương,... cũng được tạo ra bằng lai hữu tính.
Ví dụ: Giống ngô lai VN116 được tạo ra từ tổ hợp lai giữa hai dòng H60 và H665, có khả năng phát triển và chịu hạn tốt, ít bị nhiễm sâu đục thân, có năng suất đạt 92,5 tạ/ha, cao hơn 300% so với dòng bố và dòng mẹ.
Thành tựu chọn, tạo giống cây công nghiệp
- Giống ca cao CCN 51 được hình thành từ tổ hợp lai giữa F1 (IMC-67 x ICS-95) với giống Canelo, có năng suất cao và thích nghi với nhiều vùng khí hậu.
- Giống chè LDP1 và LDP2 được lai tạo từ bố mẹ là giống PH1 và Đại bạch trà, có năng suất cao 10 - 15 tấn búp tươi/ha, chế biến được chè đen và chè xanh.
- Giống chè CNS 831 là kết quả của phép lai giữa các giống Trung du xanh và Kim Tuyên có sử dụng công nghệ cứu phôi, chất lượng chè xanh cao hơn giống bố mẹ.
II. Một số thành tựu chọn, tạo giống vật nuôi bằng lai hữu tính
Thành tựu chọn, tạo giống gia súc
- Duy trì được các giống vật nuôi thuần chủng nhờ lai hữu tính.
Ví dụ: Duy trì giống lợn ỉ thuần chủng nhờ phép lai giữa các cá thể lợn ỉ thuần chủng đã có.
- Các phép lai nhằm mục đích thu được ưu thế lai được sử dụng phổ biến để tạo con giống thương phẩm. Rất nhiều giống mới đã được tạo ra và được đưa vào sản xuất, đem lại hiệu quả cao. Các con lai có năng suất cao, chống bệnh tốt và mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho sản xuất, chăn nuôi.
- Trong công tác chọn, tạo giống gia súc, giống địa phương (thích nghi với điều kiện địa phương) thường được cho lai với giống nhập ngoại (có tính trạng tốt như sinh trưởng nhanh).
Ví dụ: Lai giữa giống bò BBB và bò lai Sind tạo ra bò lai F1.
- Các biện pháp cải tạo hoặc cải tiến giống vật nuôi thông qua lai hữu tính cũng được sử dụng phổ biến. Phép lai trở lại được sử dụng để cải tiến một giống có các tính trạng xấu.
Ví dụ: Phép lai lợn Pietrain (sinh trưởng nhanh, tỉ lệ nạc cao nhưng mẫn cảm stress vận chuyển, chất lượng thịt kém nếu ở thể đồng hợp gene r) x lợn Large White (Đại bạch). Con lai được cho giao phối trở lại với lợn Pietrain, sau 16 lần lai trở lại tạo ra giống lợn ReHal (sinh trưởng nhanh, tỉ lệ nạc cao, không mẫn cảm với stress vận chuyển, chất lượng thịt được cải tiến).
- Lai xa cũng được thực hiện ở động vật để tạo ra giống mới.
Ví dụ: Con la (hình thành từ phép lai giữa ngựa cái và lừa đực) có sức làm việc cao.
Thành tựu chọn tạo giống gia cầm
- Một số giống gà lai chọi F1 được sử dụng phổ biến trong sản xuất như gà lai NHLV5 có nhiều đặc tính tốt như tỉ lệ nuôi sống đến tuổi trưởng thành đạt 96%, khối lượng cơ thể trung bình ở 15 tuần tuổi đạt 1840 g, tỉ lệ protein 23 - 25%.
- Giống gà F1 (từ tổ hợp lai Mía x Hồ x Lương Phượng) có tỉ lệ sống cao, sinh trưởng nhanh, tỉ lệ thịt cao, chất lượng thịt tốt.
- Vịt pha ngan là kết quả của phép lai xa giữa vịt và ngan mang đặc tính quý của cả hai loài.
Thành tựu chọn tạo giống thủy sản
- Lai hữu tính cũng là phương pháp được sử dụng phổ biến để chọn, tạo giống thủy sản.
Ví dụ: Giống cá trê lai được nuôi rộng rãi ở nước ta là kết quả của phép lai xa giữa hai loài Clarias gariepinus và C. batrachus. Giống lai có tỉ lệ sống và khả năng sinh trưởng cao hơn so với loài bố mẹ.
1. Lai hữu tính cho phép tạo ra số lượng rất lớn các biến dị tổ hợp, là nguyên liệu cho chọn, tạo giống cây trồng, vật nuôi. Lai hữu tính là phương pháp cơ bản được áp dụng trong chọn, tạo giống cây trồng, vật nuôi.
2. Lai hữu tính đã tạo ra nhiều thành tựu trong chọn, tạo giống cây trồng trên nhiều đối tượng cây lương thực, thực phẩm, cây công nghiệp.
3. Các phép lai hữu tính được sử dụng phổ biến và tạo ra nhiều thành tựu ở vật nuôi như gia súc, gia cầm, thủy sản,...