Lý thuyết Bài 9. Chiến tranh lạnh (1947 – 1989) (Phần I) SVIP

I. NGUYÊN NHÂN CỦA CHIẾN TRANH LẠNH

- Liên Xô và Mỹ cùng các nước tư bản phương Tây chuyển từ quan hệ đồng minh sang đối đầu.

- Mỹ và các tư bản chủ nghĩa:

+ Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa lo ngại trước sự tồn tại và ảnh hưởng của chủ nghĩa cộng sản, đặc biệt là ở Liên Xô.

+ Mỹ có tham vọng mở rộng ảnh hưởng và trở thành bá chủ thế giới.

- Liên Xô:

+ Liên Xô giúp đỡ Đảng Cộng sản ở các nước Đông Âu thành lập các nhà nước dân chủ nhân dân, đi theo con đường xã hội chủ nghĩa.

=> Tháng 3 - 1947, Tổng thống Mỹ Tơ-ru-man công bố Chiến lược toàn cầu, từ bỏ hợp tác với Liên Xô. => Mỹ chính thức phát động Chiến tranh lạnh chống Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa.

Hình 1. Tru-man phát biểu trước Quốc hội vào ngày 12 tháng 3 năm 1947

II. BIỂU HIỆN CỦA CHIẾN TRANH LẠNH

1. Khái quát

- Mỹ là nước đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa.

- Liên Xô đứng đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa.

=> Hai phe luôn ở trong tình trạng đối đầu gay gắt. Đối đầu diễn ra trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, chính trị và quân sự. Cạnh tranh mở rộng ảnh hưởng tại nhiều khu vực trên thế giới.

2. Biểu hiện

a. Lĩnh vực kinh tế:

- Năm 1947, Mỹ đề ra Kế hoạch Mác-san (1947) Mỹ đầu tư khoảng 13 tỉ USD => 16 nước Tây Âu được hỗ trợ để phục hồi kinh tế.

- Thành lập Hội đồng Tuơng trợ kinh tế - SEV (1949) => Thúc đẩy sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước xã hội chủ nghĩa.

b. Lĩnh vực chính trị - quân sự:

- Mỹ và các nước tư bản chủ nghĩa:

+ Thành lập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương - NATO (1949).

Hình 2. Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)

+ Chế tạo thành công bom nguyên tử (1945).

+ Phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1958).

- Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa:

+ Thành lập Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955).

Hình 3. Tổ chức Vác-sa-va

+ Chế tạo thành công bom nguyên tử (1949).

+ Phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1957).