Lý thuyết Bài 8. Cách mạng tháng 8 năm 1945 (Phần II) SVIP

II. CÔNG CUỘC CHUẨN BỊ TIẾN TỚI KHỞI NGHĨA GIÀNH CHÍNH QUYỀN TRONG TOÀN QUỐC

3. Cao trào kháng Nhật cứu nước và những hoạt động chuẩn bị cuối cùng cho Tổng khởi nghĩa (từ tháng 3 đến giữa tháng 8 - 1945)

a. Bối cảnh:

- Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc.

- Ở Đông Dương, thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị lực lượng.

- Pháp chờ thời cơ phản công quân Nhật.

- Mâu thuẫn giữa Nhật và Pháp ngày càng gay gắt.

- Tối 9-3-1945 Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.

Hình 1. Nhật đảo chính Pháp, chiếm Hà Nội tháng 3 - 1945

b. Diễn biến:

- Ngày 12–3–1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị “Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”. => Phát động cao trào “Kháng Nhật cứu nước”, tạo tiền đề cho tổng khởi nghĩa.

=> Cao trào “Kháng Nhật cứu nước” phát triển mạnh mẽ, lan rộng trên cả nước.

Hình 2. Đội du kích Ba Tơ trong buổi lễ tuyên thệ, 3 - 1945

- Ở căn cứ Cao – Bắc – Lạng: Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân phối hợp với quần chúng. => Giải phóng nhiều xã, châu, huyện.

- Ở Bắc Kì và Bắc Trung Kì: Phong trào “Phá kho thóc, giải quyết nạn đói” diễn ra quyết liệt.

- Khởi nghĩa từng phần nổ ra ở nhiều địa phương: Tiên Du (Bắc Ninh), Bần Yên Nhân (Hưng Yên), Ba Tơ (Quảng Ngãi),…

Hình 3. Lực lượng Việt Minh hỗ trợ dân phá kho thóc.

- Ngày 15–4–1945, Hội nghị Quân sự cách mạng Bắc Kì được triệu tập. => Quyết định thống nhất Cứu quốc quân và Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân thành Việt Nam Giải phóng quân.

- Tháng 5 - 1945, lãnh tụ Hồ Chí Minh rời Pác Bó về Tân Trào (Tuyên Quang). Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập, trở thành căn cứ địa chính của cách mạng cả nước.

III. DIỄN BIẾN CHÍNH CỦA CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 VÀ SỰ RA ĐỜI CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HOÀ

1. Diễn biến chính của khởi nghĩa tháng Tám năm 1945

a. Bối cảnh:

- Ngày 15-8-1945, quân phiệt Nhật Bản đầu hàng Đồng minh không điều kiện.

- Quân Nhật ở Đông Dương rơi vào tình trạng rệu rã, tan rã về tinh thần.

- Chính phủ thân Nhật Trần Trọng Kim lâm vào khủng hoảng, hoang mang cực độ.

=> Bộ máy thống trị của phát xít Nhật ở Đông Dương tê liệt. Thời cơ trực tiếp và chín muồi cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền đã đến.

b. Diễn biến chính:

- 13-8-1945: Thành lập Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, ra Quân lệnh số 1, phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước.

Hình 4. Quân lệnh số 1 của Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc, ngày 13-8-1945.

- 14 đến 15-8-1945: Hội nghị toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào, quyết định kế hoạch Tổng khởi nghĩa và định hướng chính sách sau khi giành chính quyền.

- Diễn biến chính của Tổng khởi nghĩa tháng 8 năm 1945:

+ 14-8-1945: Một số cấp bộ Đảng và tổ chức Việt Minh ở nhiều xã, huyện thuộc các tỉnh đồng bằng châu thổ sông Hồng, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Thừa Thiên Huế, Quảng Ngãi, Khánh Hoà,… đã phát động nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền.

+ 16-8-1945: Võ Nguyên Giáp chỉ huy một đơn vị Giải phóng quân từ Tân Trào tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên, mở đường tiến về Hà Nội.

+ 18-8-1945: Nhân dân Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam giành được chính quyền ở tỉnh lị sớm nhất trong cả nước.

+ 19-8-1945: Tại Hà Nội, quần chúng cách mạng chiếm Phủ Khâm sai, Sở Cảnh sát Trung ương, Trại Bảo an binh; cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn.

+ 23-8-1945: Tại Huế, nhân dân nội ngoại thành biểu tình thị uy, chiếm các công sở, giành chính quyền.

+ (24, 25)-8-1945: Tại Sài Gòn, khởi nghĩa cơ bản thắng lợi; ngày 25 – 8, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định và các tỉnh lân cận mít tinh chào mừng thắng lợi, chính quyền cách mạng ra mắt.

+ 28-8-1945: Hai tỉnh cuối cùng giành được chính quyền là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên.