Lý thuyết Bài 4. Khái niệm văn minh. Một số nền văn minh phương Đông thời kì cổ - trung đại (phần III) SVIP

II. MỘT SỐ NỀN VĂN MINH PHƯƠNG ĐÔNG THỜI CỔ - TRUNG ĐẠI

3. Văn minh Trung Hoa thời cổ - trung đại

- Văn minh Trung Hoa hình thành và phát triển trên một không gian rộng lớn ở Đông Bắc châu Á, nơi có hệ thống sông ngòi phong phú.

- Trong đó, Hoàng Hà và Trường Giang giữ vai trò đặc biệt quan trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp và sự phát triển của xã hội cổ đại.

Hình 1. Dòng chảy của Trường Giang qua Trung Quốc

a. Tư tưởng, tôn giáo:

- Từ rất sớm, người Trung Hoa đã hình thành nhiều học thuyết tư tưởng và tôn giáo nhằm:

+ Giải thích thế giới tự nhiên và xã hội.

+ Định hướng đạo đức con người.

+ Đề xuất các phương thức quản lí, cai trị đất nước.

- Các học thuyết tiêu biểu gồm:

+ Nho giáo, Đạo giáo, Mặc gia, Pháp gia.

+ Các quan niệm Âm dương, Bát quái, Ngũ hành.

- Ý nghĩa:

+ Trở thành nền tảng thế giới quan của người Trung Hoa.

+ Có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều quốc gia như Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam.

+ Phật giáo được du nhập vào Trung Hoa từ khoảng những thế kỉ đầu Công nguyên.

+ Được tiếp thu, cải biến cho phù hợp với xã hội Trung Hoa.

+ Phát triển mạnh mẽ và lan tỏa ra nhiều nước trong khu vực.

Hình 2. Tranh vẽ chân dung Khổng Tử

b. Chữ viết:

- Chữ viết Trung Hoa có lịch sử rất lâu đời:

+ Ban đầu là chữ khắc trên mai rùa, xương thú (chữ giáp cốt).

+ Sau đó là chữ khắc trên đồ đồng (kim văn).

+ Qua nhiều lần chỉnh lí và hoàn thiện, chữ viết Trung Hoa phát triển thành chữ Hán ngày nay.

- Chữ viết không chỉ dùng để ghi chép, lưu giữ tri thức, sáng tác văn học mà còn được nâng lên thành nghệ thuật thư pháp.

- Chữ Hán được truyền bá và cải biến, ảnh hưởng đến hệ chữ viết của: Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam.

Hình 3. Một yếm rùa với thầy bói bản khắc từ thời cai trị vua Vũ Đinh

c. Văn học, nghệ thuật:

* Văn học:

- Văn học Trung Hoa có kho tàng phong phú, đa dạng về:

+ Thể loại.

+ Nội dung.

+ Phong cách nghệ thuật.

- Những thành tựu nổi bật:

+ Thơ ca thời Đường (Đường thi) với các tác giả tiêu biểu: Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị.

+ Tiểu thuyết thời Minh - Thanh với các tác phẩm nổi tiếng như: Tam quốc diễn nghĩa, Thuỷ hử, Tây du kí, Hồng lâu mộng.

- Văn học Trung Hoa được truyền bá rộng rãi trong khu vực, để lại dấu ấn sâu sắc trong văn hoá Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam.

Hình 4. Chân dung nhà thơ Lý Bạch

* Nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc:

- Có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

- Phục vụ nhiều mục đích như: Nhà ở, cung điện, công trình phòng thủ, tôn giáo, lăng mộ.

- Công trình tiêu biểu: Vạn Lý Trường Thành, Tử Cấm Thành, Di Hoà Viên, Thập Tam Lăng.

Hình 5. Quang cảnh đường chân trời của Tử Cấm Thành, nhìn từ Cảnh Sơn

* Hội hoạ:

- Đa dạng về đề tài và chất liệu (lụa, giấy, gỗ,…).

- Mang phong cách ước lệ, chú trọng đường nét, thần thái và cảm xúc.

- Tạo nên bản sắc riêng của nghệ thuật hội hoạ Trung Hoa.

d. Khoa học, kĩ thuật:

- Văn minh Trung Hoa đạt nhiều thành tựu quan trọng trong các lĩnh vực: Toán học, Thiên văn học, Y - Dược học, Sử học và kĩ thuật.

* Toán học:

- Sử dụng hệ đếm thập phân.

- Tính được diện tích hình phẳng, thể tích hình khối.

- Tính số π (pi) chính xác tới 7 chữ số thập phân.

- Phát minh bàn tính.

Hình 6. Bàn tính Trung Quốc

* Thiên văn học:

- Sớm ghi chép các hiện tượng như nhật thực, nguyệt thực.

- Xây dựng lịch phục vụ đời sống và sản xuất.

* Y - Dược học:

- Biết chẩn đoán và chữa bệnh bằng nhiều phương pháp: dùng thuốc, châm cứu, giải phẫu.

- Có nhiều danh y nổi tiếng như Hoa Đà, Trương Trọng Cảnh.

Hình 7. Tượng Hoa Đà trước cửa trường Y học cổ truyền An Huy, thành phố Hợp Phì, thủ phủ tỉnh An Huy

* Sử học:

- Xuất hiện nhiều tác phẩm có giá trị lớn như Xuân Thu, Sử kí của Tư Mã Thiên.

- Không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là di sản văn hoá quý báu.

* Trung Hoa có bốn phát minh lớn: Giấy, kĩ thuật in, thuốc súng, la bàn.

=> Những thành tựu khoa học - kĩ thuật này thể hiện trình độ phát triển cao của văn minh Trung Hoa, được truyền bá sang các nước láng giềng, Tây Á và châu Âu, góp phần thúc đẩy tiến bộ của văn minh nhân loại.

e. Kết luận:

- Văn minh Trung Hoa thời cổ - trung đại phát triển toàn diện trên nhiều lĩnh vực.

- Có ảnh hưởng sâu rộng, lâu dài đối với khu vực Đông Á, tiến trình giao lưu văn hoá, tri thức giữa phương Đông và phương Tây.

- Là một trong những nền văn minh có đóng góp quan trọng cho lịch sử nhân loại.