Bài học cùng chủ đề
Lý thuyết Bài 19. Trật tự thế giới mới từ năm 1991 đến nay, Liên bang Nga và nước Mỹ từ năm 1991 đến nay SVIP
I. XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG VÀ SỰ HÌNH THÀNH TRẬT TỰ THẾ GIỚI TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
1. Tình hình thế giới sau năm 1991
- Năm 1991, Liên Xô sụp đổ, đánh dấu sự kết thúc của Trật tự hai cực I-an-ta (1945 – 1991).
- Xu thế đối đầu trong Chiến tranh lạnh dần được thay thế bằng xu thế đối thoại và hoà hoãn.
Hình 1. Cựu Tổng thống Nga Bo-rít En-xin (người cầm giấy) đang phát biểu trước công chúng năm 1991
- Các quốc gia điều chỉnh chiến lược phát triển, lấy kinh tế làm trọng tâm; tăng cường liên kết khu vực và quốc tế.
- Hoà bình là xu thế chủ đạo, nhưng nội chiến, xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo vẫn diễn ra ở một số khu vực.
Câu hỏi:
@208326565895@
2. Sự hình thành trật tự thế giới mới
- Một trật tự thế giới mới đang hình thành theo xu hướng đa cực, nhiều trung tâm.
- Các trung tâm, cường quốc lớn gồm: Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Trung Quốc, Liên bang Nga
- Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ có tham vọng thiết lập trật tự đơn cực do mình chi phối.
- Tuy nhiên, từ đầu thế kỉ XXI, nhiều quốc gia và khu vực vươn lên cạnh tranh vị thế với Mỹ.
- EU liên kết ngày càng sâu rộng; Nhật Bản tìm cách nâng cao vai trò chính trị; Liên bang Nga phục hồi và trỗi dậy.
- Trung Quốc (từ năm 2010 là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới) trở thành đối thủ cạnh tranh quyết liệt với Mỹ.
Hình 2. Tranh biếm hoạ về cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc
=> Thế giới sau năm 1991 chuyển sang xu hướng đa cực, hợp tác và cạnh tranh đan xen phức tạp.
Câu hỏi:
@208326576180@
II. LIÊN BANG NGA TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
1. Chính trị
- Những năm 90, Liên bang Nga rơi vào tình trạng bất ổn do mâu thuẫn giữa các đảng phái về việc xác lập thể chế chính trị mới.
- Tháng 12 - 1993, ban hành Hiến pháp mới, xác lập thể chế Cộng hoà Tổng thống.
- Tuy nhiên, mâu thuẫn về chính sách đối nội và đối ngoại vẫn kéo dài.
Hình 3. Người dân Lít-va (nước thành viên của Liên Xô) tụ tập ở thủ đô Vilnius vào ngày 12-1-1990 để đòi tách khỏi Liên Xô. Lít-va là nước cộng hòa Xô viết đầu tiên tuyên bố độc lập
- Nga thực hiện chính sách đối ngoại thân phương Tây, đồng thời khôi phục và phát triển quan hệ với các nước châu Á.
- Từ đầu thế kỉ XXI, tình hình chính trị dần ổn định, vị thế quốc tế được nâng cao.
- Thực hiện chính sách cân bằng Âu - Á; tăng cường hợp tác với Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG), Trung Quốc, Ấn Độ và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).
=> Liên bang Nga từng bước ổn định chính trị và khôi phục vai trò cường quốc trên trường quốc tế.
Câu hỏi:
@208326595372@
2. Kinh tế
- Liên bang Nga thực hiện cải cách, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường qua hai giai đoạn:
- Giai đoạn khủng hoảng (1991 - 1999):
+ GDP tăng trưởng âm (–4,8%).
+ Lạm phát cao (22%).
+ Thâm hụt ngân sách nghiêm trọng.
Hình 4. Hai em bé lem luốc nhìn ra ngoài cửa sổ ở một khu khai thác mỏ than đá và sản xuất thép ở vùng Si-bê-ri-a trong thời kỳ kinh tế khó khăn trên diện rộng ở Liên Xô.
- Giai đoạn phục hồi, tăng trưởng (từ 2000):
+ GDP tăng trưởng khá cao (khoảng 3,5%/năm).
+ Kiềm chế được lạm phát, có thặng dư ngân sách.
+ Trở thành một trong 10 nền kinh tế lớn nhất thế giới.
+ Năm 2021, GDP đạt khoảng 1,5 nghìn tỉ USD.
+ Kinh tế Nga từng bước phục hồi và khẳng định vị thế trong nền kinh tế thế giới.
Câu hỏi:
@208329873762@
III. NƯỚC MỸ TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
1. Chính trị
- Mỹ duy trì nền dân chủ tư sản dưới sự cầm quyền của hai đảng: Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hoà.
- Nhất quán thực hiện mục tiêu chi phối và lãnh đạo thế giới.
- Sau khi Liên Xô tan rã, Mỹ tìm cách thiết lập trật tự thế giới đơn cực do mình chi phối.
- Những năm 90, Tổng thống Bill Clinton thực hiện chiến lược “Cam kết và mở rộng”.
Hình 5. Con lừa và con voi là con vật biểu tượng của đảng Dân chủ và Cộng hòa ở Mỹ
- Mục tiêu của chiến lược:
+ Bảo đảm an ninh bằng lực lượng quân sự mạnh.
+ Khôi phục và phát triển sức mạnh kinh tế.
+ Thúc đẩy khẩu hiệu “dân chủ” để mở rộng ảnh hưởng và can thiệp vào các khu vực khác.
=> Chính sách đối nội và đối ngoại của Mỹ nhằm củng cố và duy trì vị thế siêu cường sau Chiến tranh lạnh.
Câu hỏi:
@208329887809@
2. Kinh tế
- Mỹ là một trong những quốc gia có nền kinh tế, tài chính và công nghệ hàng đầu thế giới.
- Các ngành sản xuất đa dạng: dầu mỏ, thép, ô tô, hàng không vũ trụ, hoá chất, điện tử, hàng tiêu dùng, nông sản và chế biến thực phẩm.
- GDP đứng đầu thế giới:
+ Chiếm hơn 30% GDP toàn cầu (năm 2000).
+ Chiếm khoảng 24% GDP toàn cầu (năm 2021).
- GDP bình quân đầu người thuộc nhóm 10 nước cao nhất thế giới (hơn 70 000 USD năm 2021).
- Năm 2021:
+ Đứng đầu thế giới về xuất khẩu dầu mỏ tinh chế, hàng không vũ trụ, thiết bị y tế, rau quả…
+ Đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu lúa mì, thịt gia cầm…
Hình 6. Tháp đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới khánh thành ở thành phố Niu Y-oốc, Mỹ (1973)
- Giữ vai trò chi phối trong nhiều tổ chức kinh tế - tài chính quốc tế như:
+ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
+ Ngân hàng Thế giới (WB).
+ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF).
- Tuy nhiên, kinh tế Mỹ cũng trải qua một số đợt suy thoái do khủng hoảng tài chính (1997 - 1998; 2008 - 2009; 2014 - 2015).
=> Mỹ vẫn duy trì vị thế nền kinh tế lớn nhất thế giới, dù phải đối mặt với những thách thức và biến động.
Câu hỏi:
@208329920803@