Lý thuyết Bài 18. Việt Nam từ năm 1975 đến năm 1991 (Phần II) SVIP

I. TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ, KINH TẾ VÀ XÃ HỘI TỪ NĂM 1976 ĐẾN NĂM 1985

1. Về chính trị

- Sau khi hoàn thành thống nhất đất nước về mặt Nhà nước, cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn mới: cả nước độc lập, thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội.

- Các Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV (1976) và lần thứ V (1982) của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra và tiếp tục phát triển đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước.

Hình 1. Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IV (14 đến 20-12-1976)

- Tháng 12 - 1980, Quốc hội thông qua Hiến pháp mới của Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tạo cơ sở pháp lí quan trọng cho việc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương tiếp tục được củng cố, kiện toàn.

- Về đối ngoại, Việt Nam tăng cường quan hệ đoàn kết, hợp tác toàn diện với các nước xã hội chủ nghĩa; từng bước mở rộng quan hệ với các nước ASEAN; đồng thời gia nhập Liên hợp quốc năm 1977, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hội nhập quốc tế.

Hình 2. Ngày 20/9/1977, lễ thượng cờ Việt Nam được chính thức tổ chức tại trụ sở Liên Hợp Quốc, ghi dấu ấn Việt Nam trở thành thành viên thứ 149 của tổ chức lớn nhất hành tinh này. Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh (thứ hai, từ phải sang) dự lễ kéo cờ Việt Nam tại trụ sở Liên hợp Quốc

=> Những chuyển biến về chính trị giai đoạn này đã góp phần củng cố nền tảng pháp lí, tổ chức và đối ngoại cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kì mới.

2. Về kinh tế

- Thực hiện hai kế hoạch Nhà nước 5 năm (1976 - 1980; 1981 - 1985) nhằm khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh.

- Từng bước khắc phục hậu quả nặng nề của chiến tranh, ổn định đời sống nhân dân.

- Khôi phục cơ sở công nghiệp, nông nghiệp, giao thông ở miền Bắc; xây dựng lại các vùng nông thôn ở miền Nam.

- Khai thông giao lưu hàng hoá giữa hai miền Bắc - Nam, thúc đẩy thống nhất kinh tế.

Hình 3. Thủ tướng Phạm Văn Đồng gặp gỡ điển hình Thanh niên tiên tiến toàn Thành phố, năm 1983

- Tổ chức sản xuất theo hướng sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, quản lí tập trung; tăng cường kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể.

- Xây dựng nhiều công trình hạ tầng quan trọng phục vụ sản xuất và đời sống.

- Tuy nhiên, sản xuất còn thấp, không đáp ứng đủ nhu cầu; thiếu lương thực, lạm phát cao và kéo dài.

=> Giai đoạn này đặt nền móng cho phát triển kinh tế nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế của cơ chế quản lí tập trung bao cấp.

3. Về xã hội

- Đẩy mạnh hoạt động giáo dục, văn hoá nhằm xây dựng nền văn hoá mới và con người mới xã hội chủ nghĩa.

- Tiến hành cải cách giáo dục, thống nhất hệ thống giáo dục phổ thông trong cả nước.

- Xây dựng hệ thống giáo dục tương đối hoàn chỉnh từ mầm non, phổ thông đến đại học.

- Năm học 1979 - 1980 có khoảng 15 triệu người đi học.

- Thu nhập của người dân từng bước được cải thiện.

Hình 4. Ngành giáo dục mầm non Thành phố Hồ Chí Minh được tổ chức từ những ngày đầu sau giải phóng

=> Tuy nhiên, đời sống còn nhiều khó khăn; nhà ở, điều kiện vệ sinh và sinh hoạt văn hoá ở nhiều nơi còn thiếu thốn.

IV. CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI ĐÁT NƯỚC TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 1991

1. Nguyên nhân tiến hành đổi mới đất nước

- Thế giới có nhiều biến động do tác động của cách mạng khoa học - kĩ thuật và xu thế toàn cầu hoá.

- Các nước xã hội chủ nghĩa đứng trước nhiều thay đổi.

- Năm 1978, Trung Quốc tiến hành cải cách, mở cửa và đạt được những kết quả bước đầu.

- Năm 1985, Liên Xô tiến hành công cuộc cải tổ.

Hình 5. Lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình trong chuyến thăm Pháp năm 1975

- Ở Việt Nam, đất nước rơi vào tình trạng khủng hoảng, đặc biệt là khủng hoảng kinh tế - xã hội.

- Việt Nam còn bị bao vây về kinh tế và cô lập về chính trị.

=> Tình hình đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải tiến hành đổi mới để đưa đất nước vượt qua khủng hoảng và tiếp tục xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đổi mới trở thành yêu cầu tất yếu của cách mạng Việt Nam trong bối cảnh mới.

2. Nội dung đường lối đổi mới

- Tháng 12 - 1986, Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra chủ trương đổi mới toàn diện đất nước.

- Nội dung đường lối đổi mới tiếp tục được bổ sung và phát triển tại Đại hội VII (6 - 1991).

Hình 6. Ðại hội lần thứ VII của Ðảng

- Đại hội VII khẳng định đổi mới phải toàn diện, đồng bộ, có bước đi và hình thức phù hợp:

+ Đổi mới nhưng không thay đổi mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội.

+ Lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm.

+ Thông qua “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội”.

a. Về kinh tế:

- Xoá bỏ mô hình quản lí kinh tế tập trung quan liêu bao cấp.

- Xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lí của Nhà nước.

- Kêu gọi đầu tư nước ngoài, mở rộng kinh tế đối ngoại.

b. Về chính trị:

- Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

- Mở rộng quan hệ đối ngoại, tranh thủ điều kiện quốc tế thuận lợi để xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

3. Kết quả và ý nghĩa

- Sau 5 năm thực hiện Đổi mới, tình hình đất nước cơ bản ổn định.

- Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của Nhà nước bắt đầu hình thành.

- Thực hiện hiệu quả Ba chương trình kinh tế: Lương thực - thực phẩm; Hàng tiêu dùng; Hàng xuất khẩu.

- Sản xuất được phục hồi, kinh tế tăng trưởng, lạm phát từng bước được kiềm chế.

- Tốc độ tăng trưởng GDP đạt khoảng 4,4%/năm; giá trị sản xuất công - nông nghiệp và xuất khẩu đều tăng.

- Từ năm 1989, lương thực đủ đáp ứng nhu cầu trong nước, có dự trữ và xuất khẩu.

- Hoạt động của các tổ chức chính trị được đổi mới theo hướng phát huy dân chủ, tăng quyền làm chủ của nhân dân.

- Quan hệ đối ngoại được mở rộng, tạo môi trường thuận lợi cho xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Hình 7. Được sự giúp đỡ của chuyên gia giáo sư Chue Shueloe và hãng Sadoz Hong Kong, ngày 4-6-1992, tập thể giáo sư, bác sĩ của Học viện Quân y 103, Bệnh viện Việt Đức đã thực hành thành công ca mổ ghép thận đầu tiên của Việt Nam.

- Hạn chế:

+ Đất nước chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội.

+ Nền kinh tế còn mất cân đối, lạm phát vẫn ở mức cao.

+ Nhiều vấn đề xã hội chưa được giải quyết: bất hợp lí về tiền lương, phân hoá giàu - nghèo giữa các vùng và giữa thành thị - nông thôn.

=> Những thành tựu bước đầu khẳng định đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam, củng cố niềm tin và tạo động lực cho giai đoạn phát triển tiếp theo.