Lý thuyết Bài 16. Việt Nam kháng chiến chống Mỹ, cứu nước giai đoạn 1954 - 1965 (Phần I) SVIP

I. NHỮNG THÀNH TỰU TIÊU BIỂU TRONG CÔNG CUỘC XÂY DỰNG MIỀN BẮC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (1954 - 1965)

1. Hoàn thành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế và hàn gắn vết thương chiến tranh (1954 - 1957)

- Miền Bắc hoàn toàn giải phóng nhưng phải khắc phục hậu quả nặng nề của chiến tranh.

- Đảng và Chính phủ quyết định đẩy mạnh phát động quần chúng thực hiện cải cách ruộng đất.

- Qua 5 đợt cải cách (1953 - 1956), hơn 81 vạn héc-ta ruộng đất của đế quốc và địa chủ bị tịch thu, trưng thu, trưng mua.

- Khoảng 2,2 triệu hộ nông dân (chiếm 72,8% số hộ nông thôn miền Bắc) được chia ruộng đất.

Hình 1. Chủ tịch Hồ Chí Minh với bà con nông dân, cuối năm 1953

- Khẩu hiệu “Người cày có ruộng” trở thành hiện thực; giai cấp địa chủ phong kiến bị xoá bỏ, nông dân được giải phóng và làm chủ nông thôn.

- Giai đoạn 1955 - 1957, miền Bắc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh; đến cuối năm 1957, sản lượng nông nghiệp vượt mức trước Chiến tranh thế giới thứ hai, cơ bản giải quyết nạn đói.

- Công nghiệp được khôi phục, mở rộng và xây dựng thêm nhiều nhà máy mới như Cơ khí Hà Nội, Diêm Thống Nhất, Thuốc lá Thăng Long, ...

- Hệ thống mậu dịch quốc doanh và hợp tác xã mua bán phát triển; đến cuối năm 1957, miền Bắc có quan hệ buôn bán với 27 nước.

- Giao thông vận tải được khôi phục và mở rộng; các tuyến đường sắt, đường ô tô, bến cảng và đường hàng không dân dụng quốc tế được khai thông.

Hình 2. Nông dân phấn khởi được chia ruộng trong Cải cách ruộng đất (năm 1955)

2. Cải tạo quan hệ sản xuất, bước đầu phát triển kinh tế, văn hoá và chi viện cho miền Nam (1958 - 1960)

- Giai đoạn 1958 - 1960, miền Bắc tiến hành cải tạo quan hệ sản xuất, trọng tâm là phát triển kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể do Nhà nước và tập thể quản lí.

- Đến cuối năm 1960, có khoảng 40 000 hợp tác xã nông nghiệp; 172 cơ sở công nghiệp lớn do Trung ương quản lí và 500 cơ sở do địa phương quản lí.

- Hơn 105 000 người buôn bán nhỏ (chiếm 45%) tham gia các hình thức hợp tác, góp phần cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh.

- Kinh tế phát triển tạo điều kiện thúc đẩy văn hoá, giáo dục và y tế tiến bộ.

- Đến cuối năm 1960, miền Bắc cơ bản xoá nạn mù chữ ở miền xuôi cho người dưới 50 tuổi; hệ thống cơ sở y tế tăng hơn 11 lần so với năm 1955.

Hình 3. Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Nhà máy diêm Thống Nhất (năm 1956)

- Trong kháng chiến chống Mỹ, miền Bắc là hậu phương lớn, thực hiện nhiệm vụ chi viện cho miền Nam:

+ Nhiều đơn vị vũ trang và cán bộ quân sự, chính trị, văn hoá, giáo dục, y tế được huấn luyện, đưa vào chiến trường để tham gia và phục vụ chiến đấu, xây dựng vùng giải phóng.

+ Từ năm 1959, tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn (trên bộ và trên biển) được hình thành và ngày càng phát triển.

+ Tuyến đường Trường Sơn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Hình 4. Đoàn xe vượt Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam với khẩu hiệu “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”

3. Bước đầu xây dựng cơ sở vật chất, kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội và chi viện cho miền Nam (1961 - 1965)

- Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng Lao động Việt Nam (9 - 1960), miền Bắc triển khai Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (1961 - 1965) nhằm xây dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật của chủ nghĩa xã hội.

Hình 5. Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ III được tổ chức từ ngày 5 đến 10-9-1960 tại Hà Nội.

- Trong nông nghiệp, Nhà nước ưu tiên xây dựng và phát triển các nông trường, lâm trường quốc doanh; hơn 90% hộ nông dân vào hợp tác xã, trong đó 50% vào hợp tác xã bậc cao; nhiều nơi đạt năng suất 5 tấn thóc/ha.

- Trong công nghiệp, cả công nghiệp nặng và công nghiệp nhẹ đều được đầu tư phát triển; công nghiệp quốc doanh chiếm 93,1% tổng giá trị sản lượng công nghiệp toàn miền Bắc.

- Thương nghiệp quốc doanh chiếm lĩnh thị trường, góp phần ổn định đời sống nhân dân.

- Hệ thống giao thông (đường bộ, đường sắt, đường sông, đường biển) được xây dựng và hoàn thiện, phục vụ phát triển kinh tế và chi viện cho miền Nam.

- Giai đoạn 1961 - 1965, một khối lượng lớn lương thực, vũ khí, đạn dược, thuốc men được chuyển vào miền Nam; từ năm 1961 đến 1963, khoảng 4 vạn cán bộ, chiến sĩ được bổ sung cho chiến trường.