Lý thuyết Bài 14. Việt Nam kháng chiến chống thực dân Pháp giai đoạn 1946 - 1950 (Phần I) SVIP

I. CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC BÙNG NỔ

1. Nguyên nhân bùng nổ

- Các hiệp định, hiệp ước kí kết trong năm 1946 là nỗ lực của Việt Nam Dân chủ Cộng hoà nhằm giữ gìn hoà bình.

- Mục đích là kéo dài thời gian hoà hoãn để xây dựng và củng cố lực lượng cho kháng chiến.

- Tuy nhiên, thực dân Pháp đã bội ước, liên tiếp gây hấn và vi phạm các văn bản đã kí:

+ Ngày 25-6-1946, quân Pháp chiếm đóng trái phép Sở Tài chính và Phủ Toàn quyền cũ ở Hà Nội.

+ Pháp âm mưu lật đổ Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, lập “Chính phủ Nam Kì tự trị”.

+ Tháng 11 - 1946, quân Pháp mở rộng đánh chiếm Hải Phòng, Lạng Sơn, Đà Nẵng.

- Ngày 17-12-1946, quân Pháp gây ra vụ thảm sát tại phố Hàng Bún và phố Yên Ninh (Hà Nội).

Hình 1. Loa phát thanh của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà kêu gọi nhân dân thủ đô bình tĩnh trước những khiêu khích của quân giặc trước thời điểm Hồ Chủ tịch ra lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến

- Sau đó, quân Pháp liên tiếp gửi tối hậu thư cho Chính phủ Việt Nam. => Chúng đòi giải tán lực lượng tự vệ chiến đấu của ta. Quân Pháp yêu cầu được nắm quyền giữ gìn trật tự và kiểm soát Thủ đô Hà Nội.

- Trước tình thế cấp bách, ngày 18 và 19-12-1946, Ban Thường vụ Trung ương Đảng họp và quyết định phát động kháng chiến toàn quốc.

- Tối 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. => Hưởng ứng lời kêu gọi, nhân dân cả nước đứng lên kháng chiến chống thực dân Pháp.

Hình 2. Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến

2. Đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp

- Đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp được xác định rõ ràng:

+ Đường lối này thể hiện trong Chỉ thị Toàn dân kháng chiến của Ban Thường vụ Trung ương Đảng (12-12-1946).

+ Thể hiện trong Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-12-1946).

+ Được trình bày hệ thống trong tác phẩm Kháng chiến nhất định thắng lợi của Tổng Bí thư Trường Chinh (9 - 1947).

Hình 3. Bài cuốn sách Kháng chiến nhất định thắng lợi của đồng chí Trường Chinh

- Nội dung cơ bản của đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp:

+ Toàn dân: Cuộc kháng chiến do toàn thể nhân dân tiến hành, không phân biệt giai cấp, tôn giáo hay đảng phái.

+ Toàn diện: Kháng chiến được tiến hành trên mọi lĩnh vực như quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, ngoại giao.

+ Trường kì: Kháng chiến phải lâu dài vì lúc đầu lực lượng của ta và địch còn chênh lệch.

+ Tự lực cánh sinh, tranh thủ sự giúp đỡ quốc tế: Nhân dân Việt Nam tự quyết định vận mệnh của mình, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế.

II. MỘT SỐ THẮNG LỢI TIÊU BIỂU TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP TRONG GIAI ĐOẠN 1946 - 1950

1. Chính trị và ngoại giao

- Sau khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, các cơ quan Đảng, Chính phủ, Mặt trận được di chuyển kịp thời và an toàn lên căn cứ Việt Bắc.

=> Đây là thắng lợi quan trọng, tạo điều kiện xây dựng lực lượng cho cuộc kháng chiến lâu dài.

- Chính quyền dân chủ nhân dân từ trung ương đến cơ sở được củng cố để thực hiện nhiệm vụ vừa kháng chiến, vừa kiến quốc.

Hình 4. Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Uỷ viên Ban chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam họp bàn về tình hình chiến sự của chiến dịch Biên Giới năm 1950. (Từ trái qua phải: Trường Chinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Phạm Văn Đồng, Lê Văn Lương, Hoàng Quốc Việt, Võ Nguyên Giáp)

- Công tác vận động đoàn kết dân tộc và tôn giáo, nhất là ở vùng địch tạm chiếm, được đẩy mạnh.

=> Nhờ đó, âm mưu “dùng người Việt đánh người Việt” của thực dân Pháp bị thất bại.

- Đầu năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố sẵn sàng thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước.

- Trung Quốc, Liên Xô và nhiều nước xã hội chủ nghĩa như Tiệp Khắc, Ru-ma-ni, Ba Lan đã công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

2. Kinh tế

a. Nông nghiệp:

- Nền kinh tế kháng chiến được xây dựng để đảm bảo khả năng tự cấp, tự túc. Các hoạt động tăng gia sản xuất, trước hết là sản xuất nông nghiệp được đẩy mạnh.

Hình 5. Bác Hồ đi thăm bà con nông dân tỉnh Bắc Cạn đang thu hoạch lúa mùa năm 1950

b. Công nghiệp:

- Trong thời kì kháng chiến, một số xí nghiệp quốc phòng và dân dụng có quy mô phù hợp được xây dựng ở vùng tự do và căn cứ kháng chiến.

- Các ngành công nghiệp như khai khoáng, cơ khí, hoá chất, diêm, giấy từng bước được khôi phục và đi vào hoạt động.