Lý thuyết Bài 12. Khu vực Mỹ La-tinh và Châu Á từ năm 1945 đến năm 1991 (Phần III) SVIP

III. CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

1. Phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc

- Sau khi Nhật Bản đầu hàng Đồng minh (1945), nhân dân nhiều nước Đông Nam Á nổi dậy giành độc lập: In-đô-nê-xi-a, Việt Nam (8 - 1945), Lào (10 - 1945).

- Khi các nước thực dân quay lại tái chiếm, nhân dân Đông Nam Á tiếp tục đấu tranh chống xâm lược và giành thắng lợi vào những thời điểm khác nhau.

Hình 1. Khu vực Đông Nam Á sau Chiến tranh thế giới thứ 2

- Một số nước được trao trả hoặc công nhận độc lập:

+ Phi-líp-pin: được Mỹ trao trả độc lập (7 - 1946).

+ Miến Điện: được Anh trao trả độc lập (1 - 1948).

+ In-đô-nê-xi-a: được Hà Lan công nhận độc lập (1949).

+ Cam-pu-chia: được Pháp trao trả độc lập (1953).

+ Mã Lai: được Anh công nhận độc lập (8 - 1957).

+ Xin-ga-po: được Anh công nhận quyền tự trị (6 - 1959).

+ Bru-nây: tuyên bố độc lập năm 1984.

Hình 2. Ông Lý Quang Diệu phát biểu trong buổi họp đầu tiên của Đảng Hành động nhân dân (PAP) năm 1954 

2. Công cuộc bảo vệ và xây dựng, phát triển đất nước sau khi giành độc lập

a. Thái Lan, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po:

- Những năm 50, 60 của thế kỉ XX:

+ Thực hiện công nghiệp hoa hướng nội, đẩy mạnh sản xuất công nghiệp tiêu dùng để thay thế nhập khẩu.

=> Đáp ứng được nhu cầu cơ bản của đất nước, giải quyết được thất nghiệp, sản phẩm quốc dân tăng, nhưng còn những bất cập: thiếu vốn, nguyên liệu, kĩ thuật.

- Những năm 70, 80 của thế kỉ XX:

+ Thực hiện công nghiệp hoa hướng ngoại, đẩy mạnh sản xuất công nghiệp hướng vào xuất khẩu.

+ Tạo ra biến đổi to lớn về kinh tế - xã hội: tăng trưởng kinh tế khá cao, gia tăng nhanh tỉ trọng công nghiệp và ngoại thương. Nổi trội nhất là Xin-ga-po - đã trở thành "con rồng" kinh tế châu Á.

Hình 3. Xin-ga-po những năm 1970

b. Việt Nam, Lào:

- 1945 - 1975 :

- Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc:

+ Tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi (1954), tiếp tục kháng chiến chống Mỹ và giải phóng hoàn toàn (1975).

+ Việt Nam: xây dựng, phát triển vùng giải phóng (1945 - 1954), xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc (1954 - 1975; Lào: xây dựng căn cứ địa cách mạng, mở rộng vùng giải phóng.

Hình 3. Xe tăng quân giải phóng tiến vào chiếm Dinh Độc Lập ngày 30-4-1975

- 1975 - 1986:

+ Xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước: củng cố bộ máy nhà nước dân chủ nhân dân, xây dựng nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung.

+ Ổn định về chính trị, song còn nghèo nàn, kém phát triển về kinh tế.

- 1986 - 1991:

+ Tiến hành công cuộc Đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước.

+ Kinh tế - xã hội đạt được những thành tựu bước đầu.

Hình 4. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng họp tại Hà Nội từ ngày 15 đến 18-12-1986

c. Cam-pu-chia:

- 1953 - 1970: Thành lập Chính phủ, thi hành chính sách hoà bình, trung lập.

- 1970 - 1975: Tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ.

- 1975 - 1979: Rơi vào thảm hoạ diệt chủng dưới sự thống trị của tập đoàn Pôn Pốt.

- 1979 - 1991

+ Năm 1979, các lực lượng cách mạng Cam-pu-chia được sự giúp đỡ của quân tình nguyện Việt Nam đã lật đổ tập đoàn phản động Pôn Pốt.

+ Kí kết Hiệp định Hoà bình về Cam-pu-chia (10 - 1991), tạo điều kiện cho quá trình khôi phục và phát triển đất nước.

d. Bru-nây:

- 1984 - 1991: Chuyển từ nền kinh tế hoàn toàn dựa vào nguồn dầu mỏ và khí tự nhiên sang nền kinh tế đa dạng hoá, phát triển công nghiệp tiêu dùng và xuất khẩu.

e. Miến Điện:

- 1948 - 1988:

- Thực hiện chính sách tự lực, hướng nội.

- Dưới sự cầm quyền của chính quyền quân sự độc tài, những năm 80, Miến Điện lâm vào cuộc khủng hoảng toàn diện về kinh tế, chính trị, xã hội.

- 1988 -1991: Khôi phục trật tự xã hội, đổi quốc hiệu thành Mi-an-ma (1989), cải cách, mở cửa nền kinh tế và đã đạt được thành tựu bước đầu.

Hình 5. Toàn quyền Anh Hiu-bớt En-vin Rans (trên bục, bên trái) và Tổng thống đầu tiên của Mi-an-ma Xao-Suê-Thái trong lễ Quốc khánh ngày 4-1-1948.

3. Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

a. Sự hình thành:

- Ngày 8 – 8 – 1967, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập.

+ Địa điểm thành lập tại Băng Cốc (Thái Lan).

+ ASEAN ban đầu gồm 5 nước thành viên sáng lập là In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po và Thái Lan.

Hình 6. Bộ trưởng Ngoại giao các nước In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po và Thái Lan ký bản Tuyên bố ASEAN ngày 8-8-1967

b. Quá trình phát triể của tổ chức ASEAN từ năm 1967 đến năm 1991:

- 8 - 1967: Thành lập ASEAN.

- 2 - 1976: Tuyên bố Bali về sự hoà hợp ASEAN

=> Từ tháng 8 - 1967 đến tháng 2 - 1976: Tổ chức còn non trẻ, hợp tác giữa các thành viên còn lỏng lẻo, chưa có vị thế trên trường quốc tế.

- 1984: Bru-nây gia nhập ASEAN.

- 7 - 1991: Tuyên bố Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN về vấn đề Cam-pu-chia

=> Từ tháng 2 - 1976 đến tháng 7 - 1991: Quan hệ giữa các nước Đông Dương và ASEAN dần được cải thiện, tạo điều kiện cho việc mở rộng ASEAN giai đoạn sau.