II. Tìm hiểu chi tiết
2. Tình huống, xung đột kịch
a. Tình huống kịch
− Tình huống kịch là tình thế, hoàn cảnh đặc biệt khiến cho mâu thuẫn, xung đột và tính cách của nhân vật chuyển từ trạng thái tĩnh sang trạng thái bộc lộ.
− Xét trong đoạn trích Thực thi công lí, tình huống kịch chính là sự việc Sai-lốc đem bản hợp đồng vay hết sức vô lí, khắc nghiệt của mình để kiện An-tô-ni-ô và hắn phải đối mặt với Poóc-xi-a trước tòa. Chính tình huống này đã khiến cho Sai-lốc bộc lộ rõ lòng hận thù và sự cố chấp của hắn; đồng thời giúp Poóc-xi-a thể hiện sự thông minh của nàng và Ba-sa-ni-ô thể hiện được tình bạn đáng quý của chàng với An-tô-ni-ô.
b. Xung đột kịch
− Xung đột hài kịch là sự va chạm, xô đẩy giữa những tư tưởng, quan điểm, hành động có khuynh hướng đối lập, mâu thuẫn nhau, thường dẫn đến những tình huống trớ trêu, gây cười cho khán giả. Trong đoạn trích này, ta có thể thấy được những xung đột sau:
+ Xung đột giữa An-tô-ni-ô và Sai-lốc:
+ Xung đột giữa pháp lý và đạo đức:
3. Nhân vật
4. Ngôn ngữ
− Ngôn ngữ của vở kịch được thể hiện rất rõ thông qua những phương diện ngôn ngữ như đối thoại và chỉ dẫn sân khấu.
5. Thủ pháp trào phúng
III. Tổng kết
1. Nội dung
Thông qua cuộc đối mặt giữa Poóc-xi-a với Sai-lốc và mối hận thù của Sai-lốc với An-tô-ni-ô, đoạn trích Thực thi công lí đã ca ngợi sự thông minh, tài trí của Poóc-xi-a, ca ngợi tình bạn chân thành giữa Ba-sa-ni-ô và An-tô-ni-ô; đồng thời phê phán thói tham lam và sự cố chấp trong hận thù của Sai-lốc. Sự cố chấp ấy không chỉ đem đến đau khổ cho An-tô-ni-ô mà còn dẫn đến sự sụp đổ của chính Sai-lốc. Qua đó, tác phẩm gửi gắm thông điệp sâu sắc về khát vọng công lí, về niềm tin rằng công lí và lẽ phải luôn thuộc về cái thiện, cái tốt đẹp; đồng tiền và sự toan tính ích kỉ sẽ không thể chiến thắng được tình thương, lòng nhân ái và sự chính trực trong cuộc sống.
2. Nghệ thuật
− Nghệ thuật xây dựng tình huống, xung đột và dẫn dắt xung đột kịch hấp dẫn.
− Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật hài kịch sắc nét, ấn tượng.
− Thủ pháp trào phúng “gậy ông đập lưng ông” − sử dụng lập luận của đối thủ để hạ gục đối thủ.
