Bài 8. Gia công cơ khí bằng tay SVIP

I. DỤNG CỤ GIA CÔNG CƠ KHÍ BẰNG TAY

1. Dụng cụ gia công

- Có kích thước nhỏ gọn, dễ cầm nắm.

- Thường được sử dụng trong hộ gia đình và xưởng gia công sản xuất hoặc sửa chữa các vật dụng liên quan đến cơ khí.

- Các loại dụng cụ:

+ Dụng cụ lấy dấu.

+ Búa.

+ Đục,...

2. Dụng cụ đo và kiểm tra

a. Thước lá

- Được chế tạo từ thép hợp kim, ít giãn nở do nhiệt và không gỉ.

- Kích thước:

+ Chiều dày: 0,9 đến 1,5 mm.

+ Chiều rộng: 10 đến 25 mm.

+ Chiều dài: 150 đến 1000 mm.

- Các vạch trên thước cách nhau 1 mm.

- Chức năng:

+ Dùng để đo độ dài của chi tiết hoặc xác định kích thước của sản phẩm.

b. Thước cặp

- Chế tạo từ hợp kim không gỉ, có độ chính xác cao (từ 0,1 đến 0,02 mm).

- Cấu tạo:

+ Cán.

+ Mỏ đo trong.

+ Khung động.

+ Vít hãm.

+ Thang chia độ chính.

+ Thước đo chiều sâu lỗ.

+ Mỏ đo ngoài.

+ Thang chia độ của du xích.

- Chức năng:

+ Dùng để đo đường kính trong, đường kính ngoài và chiều sâu lỗ,... với những kích thước không lớn lắm.

II. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG CƠ KHÍ BẰNG TAY

1. Vạch dấu

a. Khái niệm

- Là xác định ranh giới giữa chi tiết cần gia công với phần lượng dư hoặc xác định vị trí tương quan các bề mặt.

b. Kĩ thuật vạch dấu

- Chuẩn bị phôi và dụng cụ cần thiết.

- Bôi phấn màu lên bề mặt của phôi.

- Dùng dụng cụ đo và mũi vạch, mũi đột để lấy dấu lên phôi.

c. An toàn khi vạch dấu

- Không dùng búa có cán bị nứt.

- Vật cần vạch dấu được cố định chắc chắn.

- Cầm mũi đột, búa chắc chắn, đánh búa đúng đầu mũi đột.

2. Cắt kim loại bằng cưa tay

a. Khái niệm

- Là một dạng gia công thô, dùng lực tác động làm cho lưỡi cưa chuyển động qua lại để cắt vật liệu.

 b. Kĩ thuật cưa

- Chuẩn bị.

+ Lắp lưỡi cưa vào khung, để răng lưỡi cưa hướng ra xa cán cưa.

+ Lấy dấu vị trí cần cưa trên phôi.

+ Chọn ê - tô phù hợp tầm vóc, gá và kẹp chặt phôi vào ê - tô trước khi cưa.

- Tư thế đứng.

+ Đứng thẳng, thoải mái.

+ Trọng lượng phân bố đều hai chân.

+ Đặt chân đúng vị trí so với ê - tô.

- Cầm cưa.

+ Tay thuận nắm cán cưa, tay kia giữ đầu khung cưa.

- Thao tác.

+ Phối hợp hai tay và thân người.

+ Đẩy: ấn lưỡi cưa, đẩy chậm để tạo lực cắt.

+ Kéo về: tay thuận kéo nhanh hơn, tay kia không ấn.

+ Lặp lại nhịp nhàng cho đến khi xong.

c. An toàn khi cưa

- Sử dụng bảo hộ an toàn lao động khi cưa.

- Kẹp chặt phôi.

- Lưỡi cưa căng vừa phải, dùng cưa đảm bảo kĩ thuật.

- Khi cưa gần đứt phải đầy cưa nhẹ hơn và đỡ vật tránh rơi vào chân.

- Không dùng tay gạt mạt cưa hoặc thổi vào mạch cưa vì mạt cưa dễ bắn vào mắt.

3. Đục kim loại

a. Khái niệm

- Là bước gia công thô, thường được sử dụng khi lượng dư gia công lớn hơn 0,5 mm. 

b. Cấu tạo của đục

- Gồm ba phần:

+ Đầu đục.

+ Thân đục.

+ Phần lưỡi cắt.

- Làm bằng thép có độ cứng cao, lưỡi cắt của đục có thể thẳng hoặc cong.

c. Kĩ thuật đục

- Cầm đục và búa.

+ Tay thuận cầm búa, tay còn lại cầm đục.

+ Cầm vừa chặt để dễ điều chỉnh.

- Tư thế đục.

+ Đứng và chọn chiều cao bàn ê - tô như phần cưa.

+ Đặt vị trí sao cho lực đánh búa vuông góc với má kẹp ê - tô.

+ Chú ý: Nên chọn vị trí đứng sao cho lực đánh búa vuông góc với má kẹp ê tô.

- Đánh búa.

+ Bắt đầu: Tì lưỡi đục sát mép phôi, cách mặt trên 0,5 - 1 mm; gõ nhẹ cho đục bám ~0,5 mm, nghiêng đục 30 - 35° so với mặt phẳng ngang, rồi đánh búa mạnh và đều.

+ Khi sắp cắt đứt: Giữ đục vuông góc với mặt phẳng ngang.

+ Kết thúc: Khi gần đứt, giảm dần lực búa để tránh sứt mép.

d. An toàn khi đục

- Sử dụng bảo hộ an toàn lao động khi đục.

- Dùng búa và đục đảm bảo kĩ thuật.

- Kẹp chặt phôi vào ê tô.

- Phải có lưới chắn phoi ở phía đối diện với người đục.

- Cầm đục, búa chắc chắn, đánh búa đúng đầu đục.

4. Dũa kim loại

a. Khái niệm 

- Làm mòn chi tiết đến kích thước mong muốn hoặc để tạo độ nhẵn, phẳng trên các bề mặt nhỏ. 

- Tuỳ theo các bề mặt cần gia công mà chọn các loại dũa phù hợp.

b. Kĩ thuật dũa

- Chuẩn bị.

+ Chọn ê - tô và tư thế đứng như khi cưa.

+ Kẹp chặt phôi, mặt cần dũa cao hơn má ê - tô 10 - 20 mm; vật mềm thì lót tôn mỏng/gỗ để tránh trầy.

- Cầm dũa và thao tác dũa.

+ Tay thuận nắm cán dũa, lòng bàn tay hơi ngửa; tay kia đặt lên đầu dũa.

+ Đẩy đi: hai tay ấn xuống tạo lực cắt, giữ dũa thẳng và phẳng.

+ Kéo về: không ấn, kéo nhanh và nhẹ.

- Tư thế dũa.

+ Tư thế đứng và vị trí giống phần cưa: vững, thoải mái, trọng lượng phân đều hai chân.

c. An toàn khi dũa

- Sử dụng bảo hộ an toàn lao động khi dũa.

- Bàn nguội phải chắc chắn, phôi dũa phải được kẹp đủ chặt.

- Sử dụng dũa đảm bảo yêu cầu kĩ thuật.

- Không dùng miệng thổi phoi, tránh phoi bắn vào mắt.